Shembja e akullnajës që shkaktoi përmbytjet katastrofike në Nepal dhe në zonën kufitare me Tibetin më 26 gusht ishte paraprirë nga disa shenja paralajmëruese, por sistemet ekzistuese të monitorimit nuk ishin në gjendje ta parashikonin në kohë katastrofën. Bilanci i përkohshëm tashmë ka kaluar 1,270 viktima dhe 4,700 të zhdukur, ndërsa Nepali përllogarit se të paktën 20 mijë banesa duhet të rindërtohen.
Sipas analizës së ekspertëve të konsorciumit HiRISK, akullnaja në Langtang Lirung, një masiv malor 7,234 metra i lartë, u shemb në orën 08:37 të mëngjesit. Masa e akullit dhe materialeve shkaktoi një përmbytje të menjëhershme që zbriti përgjatë luginës së lumit Trishuli me një shpejtësi mesatare të jashtëzakonshme prej 193 kilometrash në orë.
Shpejtësia e katastrofës bëri që sistemi i alarmit të ishte praktikisht një hap pas saj. Autoritetet lokale njoftuan Departamentin e Hidrologjisë dhe Meteorologjisë 23 minuta pas shembjes, ndërsa paralajmërimet për banorët e katër distrikteve Rasuwa, Nuwakot, Dhading dhe Chitwan u dërguan vetëm pas 38 minutash. Në atë moment, vala shkatërruese kishte përparuar tashmë përgjatë lumit.
Ndryshe nga përmbytjet e zakonshme të musoneve, të cilat përgjithësisht zhvillohen më ngadalë dhe lënë kohë për evakuim, shembja e një akullnaje mund të ndodhë me një shpejtësi shumë më të madhe. Në zonë kishte sisteme të reja paralajmërimi për disa liqene akullnajore në Kinë, por nuk ekzistonte një sistem operacional alarmi posaçërisht për rrezikun e shembjes së akullnajave.
Megjithatë, pas katastrofës, analizimi i të dhënave tregoi se natyra kishte dhënë disa sinjale.
Imazhet satelitore të marra vetëm pak ditë përpara shembjes tregonin se lëvizja e akullnajës dhe shkëmbinjve përreth ishte përshpejtuar. Gjeofizikani Manoochehr Shirzaei, nga Virginia Tech, shpjegon se akullnaja mund të kishte qenë në lëvizje prej vitesh, madje dekadash, por gjatë muajve të fundit ritmi ishte rritur ndjeshëm.
Ekspertët nuk kanë përcaktuar ende nëse shkëputja ndodhi vetëm brenda masës së akullit apo përfshiu edhe shkëmbin poshtë saj. Përshpejtimi mund të lidhet me ngrohjen e klimës, shtimin e ujërave të shkrirjes në bazën e akullnajës ose ndryshimet e pjerrësisë.
Raporti i HiRISK evidenton edhe një tjetër sinjal: më 24 gusht, dy ditë përpara katastrofës, uji i shkrirjes ishte bërë dukshëm ngjyrë kafe, ndërsa sipërfaqja e akullit kishte përshpejtuar lëvizjen. Vetë shembja prodhoi gjithashtu një sinjal sizmik me magnitudë mbi 4, çka sipas ekspertëve tregon se në të ardhmen rrjetet sizmologjike mund të përdoren si pjesë e sistemeve të alarmit të hershëm.
Rasti i Nepalit po krahasohet me shembjen e akullnajës Birch në Alpet zvicerane në vitin 2025, ku lëvizjet e akullnajës u zbuluan në kohë dhe fshati Blatten u evakuua përpara se rrëshqitja masive të mbulonte pjesën më të madhe të tij.
Por Himalajet paraqesin një problem shumë më të madh. Terreni është tepër i vështirë, vargmali është jashtëzakonisht i gjerë dhe ekzistojnë qindra zona potencialisht të rrezikshme. Monitorimi me saktësinë që përdoret në Alpe do të kërkonte burime të jashtëzakonshme dhe, në shumë zona, instalimi i pajisjeve është pothuajse i pamundur.
Ekspertët propozojnë për këtë arsye një sistem me disa nivele: monitorim më të gjerë satelitor për të identifikuar përshpejtimin e shkrirjes së akullnajave, sensorë lokalë në zonat me rrezik të lartë, sinjale sizmike, sirena, radio dhe alarme automatike në telefon, të shoqëruara me plane dhe stërvitje të rregullta evakuimi për komunitetet.
Ngrohja globale e bën problemin edhe më urgjent. Raporti vëren se akullnaja e shembur ishte tërhequr ndjeshëm gjatë dekadave të fundit dhe se tërheqja më e fundit e saj mund të ketë lehtësuar proceset që çuan në shembje. Ekspertët theksojnë se rritja e temperaturave mund të krijojë kushtet që favorizojnë katastrofa të ngjashme në vitet e ardhshme.
Burimi: France 24
