Nga kontrasT.al
Në vende ku gjërat funksionojnë, kur lindin dyshime mbi mënyrën si menaxhohen të dhënat publike dhe kontratat teknologjike, rregullat bëhen më të forta. Rritet kontrolli, kërkohet më shumë transparencë, vendosen kufij më të qartë. Në Shqipëri, shpesh ndodh e kundërta. Sa më shumë afrohet nevoja për kontroll, aq më shumë sistemi bëhet i paqartë.
Ligji 35/2026 vjen si një ligj për inovacionin dhe zhvillimin teknologjik. Duket si një hap përpara. Por ama, po tё lexohet me vёmendje, krijon një mënyrë funksionimi ku gjithçka bëhet më e vështirë për t’u ndjekur dhe ku gjurmët fillojnë të humbasin që në nisje.
Një nga ndryshimet më domethënëse është ideja e “parkut virtual”. Me pak fjalë, një aktivitet ekonomik mund të ekzistojë pa pasur nevojë për një vend real. Nuk ka më domosdoshmëri për një hapësirë fizike, për një adresë konkrete, për një pikë ku mund të shkosh dhe të verifikosh se çfarë po ndodh.
Duket shumё moderne, por në praktikë do të thotë që kontrolli bëhet gjithnjë e më abstrakt. Nuk ka më terren ku të bëhet verifikimi, nuk ka më një realitet fizik ku të krahasosh deklarimet me faktet. Gjithçka mbetet në dokumente dhe sisteme që administrohen nga vetë ata që janë pjesë e procesit.
Ligji i botuar rishtazi nё Fletoren Zyrtare, hap rrugën për përdorimin më të gjerë të të dhënave publike nga struktura që lidhen me shtetin, por që funksionojnë edhe si subjekte ekonomike. Krijohet një zinxhir ku të dhënat kalojnë nga një dorë në tjetrën, brenda një sistemi të mbyllur. Në fund, është e vështirë të thuhet me saktësi kush i ka përdorur, për çfarë dhe me çfarë përgjegjësie.
Edhe mënyra si trajtohen produktet që krijohen në këtë sistem e shton këtë paqartësi. Kur këto produkte përdoren nga vetë shteti, ato nuk konsiderohen pjesë e tregut. Kjo do të thotë që nuk ka çmime reference, nuk ka krahasim, nuk ka një mënyrë të qartë për të kuptuar nëse ajo që paguhet është reale apo e fryrë. Gjithçka mbetet brenda një marrëdhënieje të mbyllur mes palëve.
Në të njëjtën kohë, shteti nuk është thjesht rregullator. Ai bëhet pjesë e lojës si partner dhe përfitues. Kjo e bën edhe më të vështirë ndarjen mes interesit publik dhe interesit ekonomik. Kur i njëjti aktor vendos rregullat, merr pjesë në marrëveshje dhe përdor produktin, kufijtë thuajse zhduken.
Edhe konkurrenca, në këtë model, zbehet natyrshëm. Institucionet orientohen drejt produkteve që dalin nga vetë ky sistem, pa kaluar domosdoshmërisht në procese të hapura gare. Kjo e mbyll tregun dhe e kthen zgjedhjen në një proces të brendshëm, jo në një përballje tё vёrtetё dhe objektive alternativash.
Të gjitha këto bashkë krijojnë një ekosistem të mbyllur. Të dhënat merren nga shteti, përpunohen nga struktura të lidhura me shtetin dhe përdoren sërish nga shteti. Nuk ka shumë hapësirë për një sy të tretë, për një kontroll të jashtëm, për një verifikim të pavarur.
Kjo është arsyeja pse ligji lidhet drejtpërdrejt me institucione si AKSHI, që operojnë pikërisht në këtë zonë të ndjeshme mes teknologjisë, të dhënave dhe fondeve publike. Në një sistem ku gjithçka është e shpërndarë dhe e paqartë, bëhet shumë më e vështirë të rindërtosh një histori të plotë: kush vendosi, kush përfitoi, kush mban përgjegjësi.
Në fund, ligji nuk e ndalon aktivitetin. Përkundrazi, e bën më të lehtë që ai të vazhdojë pa pengesa. Por në të njëjtën kohë, e bën më të vështirë që ky aktivitet të ndiqet, të kuptohet dhe të kontrollohet.
Dhe kështu, ndërtohet një realitet i ri: një sistem që funksionon, që prodhon, që qarkullon para dhe të dhëna, por që lë gjithnjë e më pak gjurmë pas vetes… realiteti ideal pёr tё gёluar evazioni dhe korrupsioni!
© Ky është shkrim ekskluziv i kontrasT.al, i cili gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to”. Shkrimi mund të ripublikohet nga mediat e tjera vetëm duke cituar burimin e tij.
