Për dekada me radhë, Gjermania konsiderohej simbol i efikasitetit, disiplinës dhe stabilitetit ekonomik. Produktet me etiketën “Made in Germany” ishin sinonim i cilësisë, ndërsa modeli ekonomik gjerman admirohej në mbarë botën. Sot, megjithatë, gjithnjë e më shumë gjermanë po pyesin veten se çfarë ka ndodhur me vendin e tyre.
Sipas analistit dhe shkrimtarit Konstantin Richter, problemet aktuale të Gjermanisë nuk kufizohen vetëm te rënia ekonomike apo pakënaqësia politike. Pas tyre fshihet një krizë më e thellë identiteti. Ekonomia, e cila për dekada i dha vendit vetëbesim dhe një ndjenjë superioriteti funksional ndaj shumë vendeve të tjera, nuk po funksionon më si dikur. Dhe pikërisht kjo po trondit shoqërinë gjermane.
Një vit pas ardhjes në pushtet të kancelarit Friedrich Merz, qeveria e koalicionit përballet me popullaritet të ulët, ndërsa partia e ekstremit të djathtë AfD po fiton terren në sondazhe. Në të njëjtën kohë, vendimi i administratës Trump për të tërhequr një pjesë të trupave amerikane nga Gjermania ka shtuar pasigurinë gjeopolitike. Por, sipas autorit, rrënja e problemit mbetet ekonomia.
Gjermania ndodhet praktikisht në stanjacion prej tre vitesh. Kompani historike po shpallin shkurtime masive vendesh pune, ndërsa media prestigjioze gjermane ka filluar të publikojë analiza me tituj si “Ku funksionon ende Gjermania?”, një pyetje që deri para pak vitesh do të dukej absurde.
Në periudhën e saj të artë pas Luftës së Dytë Botërore, ekonomia gjermane mbështetej mbi disa shtylla të forta: një sistem arsimor që përgatiste punonjës shumë të kualifikuar teknikisht, menaxherë me formim inxhinierik dhe shkencor, banka që mendonin për dekada dhe jo për fitimet e tremujorit të ardhshëm, si dhe marrëdhënie të qëndrueshme mes biznesit dhe punëtorëve. Ky model krijoi bazat e superioritetit industrial gjerman.
Megjithatë, kur ekonomia amerikane filloi të dominohej nga Wall Street dhe Silicon Valley në vitet 1990, Gjermania humbi orientimin. Bankat dhe kompanitë e sigurimeve shitën pjesëmarrjet e tyre në korporatat gjermane, investitorët e huaj fituan ndikim më të madh dhe bizneset filluan të mendonin gjithnjë e më shumë për fitimet afatshkurtra.
Në pamje të parë, modeli funksionoi. Gjermania i mbijetoi krizës financiare globale dhe ruajti bazën e saj industriale. Por në retrospektivë, shumë prej sukseseve ishin të përkohshme. Industria automobilistike vazhdoi të fitonte miliarda nga tregjet aziatike, por nuk investoi mjaftueshëm në revolucionin e automjeteve elektrike. Një mentalitet i ngjashëm u shfaq edhe në sektorë të tjerë. Fitimet vazhdonin falë gazit të lirë rus, tregut gjigant kinez dhe rendit global të tregtisë së lirë të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara.
Sot, të gjitha këto avantazhe janë zbehur. Konkurrenca kineze është bërë më agresive, proteksionizmi amerikan po rritet dhe inteligjenca artificiale po transformon ekonominë globale. Megjithatë, Richter argumenton se Gjermania ende mund të rikthehet, nëse arrin të përshtatë pikat e forta të modelit të saj tradicional me realitetin e ri.
Ai identifikon tre fusha kyçe ku nevojiten ndryshime.
E para është financimi i ekonomisë. Shumë kompani gjermane janë sot në duart e investitorëve të huaj ose fondeve private që kërkojnë fitime të shpejta. Sipas tij, bizneset gjermane kanë nevojë për kapital më të durueshëm dhe për mbështetje afatgjatë. Në këtë drejtim, qeveria ka krijuar fondin “Deutschlandfonds”, i cili synon të nxisë investimet në industri strategjike dhe teknologji të avancuara.
Fusha e dytë është arsimi. Sistemi i famshëm gjerman i formimit profesional po humbet tërheqjen për të rinjtë, ndërsa rezultatet në matematikë dhe shkenca nuk janë më ato të dikurshmet. Universitetet teknike, që dikur prodhonin fitues të Nobelit dhe inovatorë të mëdhenj, po përballen me konkurrencë nga institucione më të financuara në vende të tjera.
Fusha e tretë është tregu i punës. Shteti social gjerman po bëhet gjithnjë e më i kushtueshëm dhe popullsia po plaket. Kjo do të thotë se gjermanët do të duhet të punojnë më gjatë dhe për më shumë vite. Megjithatë, autori thekson se çdo reformë duhet të ruajë frymën tradicionale të bashkëpunimit mes punëdhënësve dhe punëmarrësve, e cila ishte një nga sekretet e suksesit ekonomik të pasluftës.
Sipas Richter, inteligjenca artificiale mund të jetë paradoksalisht një mundësi për Gjermaninë. Në vend që të konkurrojë drejtpërdrejt me gjigantët amerikanë të teknologjisë, vendi mund ta përdorë AI-në për të përmirësuar aftësitë e tij tradicionale në inxhinieri dhe prodhim cilësor. Kjo do të lejonte që teknologjia të ndihmonte punëtorët dhe jo t’i zëvendësonte ata masivisht.
Në përfundim, autori argumenton se problemi më i madh i Gjermanisë nuk është vetëm ekonomik. Është humbja e besimit në vetvete. Vendi ende ka ekonominë e tretë më të madhe në botë, institucione të forta dhe potencial të jashtëzakonshëm. Por për t’u rikthyer në rrugën e prosperitetit, i duhet të investojë më me mençuri, të besojë më shumë te forcat e veta dhe të rifitojë qartësinë për drejtimin që dëshiron të marrë në dekadat e ardhshme.
Burimi: Konstantin Richter, Opinion, NYT
