Ish-drejtuesi i Nokia-s paralajmëron për rrezikun e “butonave të fikjes” digjitale, ndërsa Bashkimi Evropian intensifikon përpjekjet për të reduktuar varësinë nga teknologjitë e huaja.
Evropa rrezikon të bëhet e varur nga kompanitë e huaja të inteligjencës artificiale, ashtu siç humbi kontrollin mbi tregun global të telefonisë celulare pas rënies së Nokia-s. Ky është paralajmërimi që vjen nga disa prej figurave më të rëndësishme të teknologjisë në Finlandë, në një kohë kur Bashkimi Evropian po shton përpjekjet për të forcuar sovranitetin e tij teknologjik.
Pak njerëz janë më të kualifikuar për ta bërë këtë krahasim sesa Risto Siilasmaa, i cili drejtoi kompaninë Nokia nga viti 2012 deri në vitin 2020 dhe e udhëhoqi atë në një nga periudhat më të vështira të historisë së saj.
Ai kujtoi se në prag të shitjes së divizionit të telefonave të Nokia-s tek Microsoft në vitin 2013, kishte paralajmëruar familjen e tij se mund të ishte e nevojshme të largoheshin përkohësisht nga Finlanda, nga frika e reagimit publik. Në atë kohë Nokia nuk ishte thjesht një kompani, por simboli i suksesit kombëtar finlandez.
Më shumë se një dekadë më vonë, Siilasmaa beson se Evropa po përballet me një sfidë të ngjashme, por kësaj radhe në fushën e inteligjencës artificiale.
“Imagjinoni sa të varur do të jemi nga ofruesit e mëdhenj të AI-së pas disa vitesh, kur shumica e proceseve tona do të menaxhohen të paktën pjesërisht nga inteligjenca artificiale. Nëse dikush mund të ndikojë mbi ne përmes një ‘butoni fikjeje’, atëherë kemi një problem serioz”, deklaroi ai gjatë samitit INNOVA në Universitetin Aalto në Espoo.
Frika nga varësia teknologjike
Paralajmërimi i tij vjen në një moment kur Komisioni Evropian ka prezantuar një paketë të re ligjore për sovranitetin teknologjik, që synon forcimin e kapaciteteve evropiane në fusha si kompjuterika cloud, inteligjenca artificiale dhe prodhimi i gjysmëpërçuesve.
Sipas Siilasmaa-s, çështja nuk ka të bëjë me proteksionizëm ekonomik, por me siguri dhe qëndrueshmëri strategjike.
“Nuk ishte detyrë e Finlandës apo e Evropës të shpëtonte Nokia-n. Ishte detyrë e Nokia-s të shpëtonte veten”, tha ai.
Mësimi që duhet nxjerrë, sipas tij, është se Evropa duhet të krijojë kushtet për lindjen dhe zhvillimin e shumë kompanive globale, në vend që të mbështetet tek një kampion i vetëm teknologjik.
“Nuk do të ketë vetëm një ‘buton fikjeje’. Do të ketë shumë të tillë. Detyra jonë është të reduktojmë sa më shumë numrin dhe ndikimin e tyre”, theksoi ai.
Finlanda, shembulli i suksesit evropian
Finlanda konsiderohet një nga historitë më të suksesshme të teknologjisë në Evropë. Megjithëse ka vetëm 5.6 milionë banorë, vendi ka prodhuar rreth 20 kompani “unicorn”, mes tyre: Supercell, Wolt, Oura, Aiven.
Vetëm vitin e kaluar startup-et finlandeze tërhoqën rreth 1.9 miliardë euro investime.
Qyteti i Espoo-s, ku ndodhen Universiteti Aalto dhe ish-selia e Nokia-s, është sot burimi i katërt më i madh i patentave në Evropë dhe një nga qendrat kryesore të kërkimit në inteligjencën artificiale në Bashkimin Evropian.
Inteligjenca artificiale, beteja e re strategjike
Ekspertët finlandezë argumentojnë se Evropa nuk duhet domosdoshmërisht të rivalizojë Silicon Valley në çdo fushë, por të fokusohet tek teknologjitë e avancuara ku ka avantazhe konkurruese, si: mbrojtja dhe siguria, teknologjitë industriale, energjia, inxhinieria e avancuar, kompjuterika kuantike.
Mikko Möttönen, bashkëthemelues i kompanisë së kompjuterikës kuantike IQM, thotë se vetë-mjaftueshmëria totale nuk është realiste, por Evropa duhet të ruajë kontrollin mbi teknologjitë kritike.
“Sovraniteti nuk do të thotë të jesh më i miri në botë në çdo gjë. Por nuk duhet të mbështetesh tepër tek vendet e tjera”, tha ai.
Ai e krahasoi situatën me krijimin e sistemit satelitor evropian Galileo, i cili u zhvillua për të shmangur varësinë nga sistemi amerikan GPS.
“Ne duhet të kemi aftësinë për të trajnuar modelet tona të inteligjencës artificiale dhe agjentët tanë AI”, shtoi Möttönen.
Sfida më e madhe: kapitali dhe ambicia
Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se Evropa vazhdon të vuajë nga mungesa e kapitalit privat për startup-et teknologjike.
Fondet pensionale evropiane investojnë shumë më pak në kapital sipërmarrës krahasuar me homologët amerikanë, duke kufizuar zhvillimin e kompanive të reja.
Kjo është veçanërisht problematike në sektorin e inteligjencës artificiale, ku kompanitë amerikane vazhdojnë të dominojnë në: infrastrukturën cloud, prodhimin e çipave dhe modelet bazë të AI-së.
Për shumë ekspertë, beteja e ardhshme ekonomike dhe gjeopolitike nuk do të zhvillohet vetëm për tregjet apo energjinë, por për kontrollin e inteligjencës artificiale.
Dhe Finlanda, që dikur pa rënien e Nokia-s si një traumë kombëtare, nuk dëshiron ta shohë Evropën të përsërisë të njëjtin gabim me teknologjinë më të rëndësishme të shekullit XXI.
Burimi: Euractiv
