Një marrëveshje sekrete e administratës Trump ka çuar dhjetëra emigrantë të dëbuar nga Shtetet e Bashkuara në burgjet e Eswatinit, monarkisë së fundit absolute në Afrikë. Shumë prej tyre nuk kishin dëgjuar kurrë më parë për vendin ku do të përfundonin, ndërsa sot e ardhmja e tyre varet nga një mbretëri mijëra kilometra larg jetës që kishin ndërtuar në SHBA.
Rasti është pjesë e “The Deportation Project”, një investigim i Forbidden Stories dhe një rrjeti prej 72 gazetarësh në 15 vende, që ka zbuluar marrëveshjet e administratës amerikane me vende të treta për pritjen e migrantëve të dëbuar nga SHBA.
Gjatë një viti, katër avionë kanë zbritur në mënyrë diskrete në Eswatini me 32 migrantë të dëbuar nga administrata e presidentit Donald Trump. Por ky është vetëm fillimi. Sipas marrëveshjes, vendi i vogël i Afrikës Jugore, i vendosur mes Mozambikut dhe Afrikës së Jugut, pritet të marrë gjithsej 160 persona.
Të dëbuarit mbahen në burgun qendror të Matsaphas, pranë Manzinit. Mbërritja e tyre ka shkaktuar reagime të pazakonta në një vend ku protestat janë të rralla dhe kundërshtimi ndaj vendimeve të mbretit Mswati III nuk është diçka e zakonshme.
Më 18 korrik 2025, më shumë se 100 gra u mblodhën përpara ambasadës amerikane në Manzini.
“Dil jashtë, ambasador! Dil dhe fol me ne!”, thërrisnin ato.
Protestueset kërkonin shpjegime për mbërritjen sekrete të personave që ishin paraqitur si “kriminelë” të huaj. Të shqetësuara për sigurinë e fëmijëve të tyre, ato kërkonin që të ndaluarit të ktheheshin në SHBA, vendi që sapo i kishte dëbuar.
Por edhe vetë qytetarët e Eswatinit e morën vesh marrëveshjen vetëm pasi lajmi u publikua jashtë vendit.
“Po të mos e kishin bërë të ditur mediat e Afrikës së Jugut, nuk do ta kishim marrë vesh kurrë”, thotë avokati Sibusiso Nhlabatsi.
Nhlabatsi, jurist i njohur dhe specialist i të drejtave të njeriut, u përpoq pesë herë të hynte në burg për të takuar të dëbuarit, por u kthye mbrapsht. Ai e çoi çështjen në gjykatë dhe, pas një beteje ligjore, në mars 2026 Gjykata e Lartë e Mbabanes autorizoi të ndaluarit që ta takonin.
Përshkrimi që avokati i bën mënyrës se si ata u sollën në Eswatini është i fortë.
“Ata janë transportuar si një thes me patate. Madje edhe kur transporton një thes me patate nga një vend në tjetrin, ka kërkesa dhe standarde që duhen respektuar”, thotë Nhlabatsi.
“I kanë futur në burg, pavarësisht se nuk kanë kryer kurrë asnjë krim në Eswatini.”
“Firmosëm apo jo, prapë do të na linin këtu”
Personat e dërguar në Matsapha vijnë nga Vietnami, Laosi, Jemeni, Kuba, Etiopia, Republika Demokratike e Kongos dhe Xhamajka.
E përbashkëta e tyre është se janë dënuar më parë nga gjykatat amerikane. Por, sipas Nhlabatsit, shumë prej tyre e kishin përfunduar dënimin prej vitesh dhe ishin rikthyer në jetën normale.
“Shumica janë rehabilituar dhe kanë certifikata rehabilitimi. Nuk është se i morën drejtpërdrejt nga burgu në SHBA dhe i dëbuan. Ata kishin jetuar në shoqërinë amerikane”, thotë ai.
Një prej tyre është Dung Nguyen, shtetas vietnamez.
“Nuk kisha dëgjuar kurrë për Eswatinin”, rrëfen ai për FRANCE 24 dhe Forbidden Stories.
Sipas Nguyen, para dëbimit atyre iu kërkua të firmosnin disa dokumente.
“Unë refuzova. Pastaj na thanë se, firmosëm apo jo, prapë do të na linin këtu.”
Nguyen ishte dënuar për përdhunim në vitin 2011 dhe ishte liruar në vitin 2015. Pas lirimit ishte martuar, kishte blerë një shtëpi dhe kishte gjetur punë. Jetonte i lirë në SHBA kur, më 16 korrik 2025, u arrestua dhe u fut në një avion ushtarak.
Në Eswatini, megjithatë, kushtet e tij ndryshojnë nga ato të të burgosurve vendas. Ai thotë se mund të shohë televizor, ka ushqim më të mirë dhe akses në rrjetet sociale. Nën mbikëqyrjen e personelit të burgut, mund të dalë edhe për të shkuar në qendrën tregtare më të afërt.
Mbreti i Coca-Cola-s
Shumica e të dëbuarve nuk kishin dëgjuar as për mbretin Mswati III, i cili sundon Eswatinin që prej vitit 1986 dhe njihet edhe me nofkën “mbreti i Coca-Cola-s”.
Jo shumë larg burgut të Matsaphas ndodhet fabrika më e madhe e Coca-Cola-s në kontinentin afrikan, me një sipërfaqe mbi 6.500 metra katrorë. Conco Ltd, filial në pronësi të plotë të Coca-Cola Company, është burimi më i madh i valutës së huaj për mbretërinë.
Familja mbretërore kontrollon gjithashtu 40 për qind të aksioneve të Eswatini Coca Cola Beverages, përmes fondit sovran Tibiyo Taka Ngwane, të krijuar nga mbreti Sobhuza II në vitin 1968.
Marrëveshja sekrete: 160 migrantë dhe 5,1 milionë dollarë
Autoritetet e Eswatinit kanë pranuar publikisht se kanë marrë persona të dëbuar nga SHBA, por hollësitë e marrëveshjes nuk janë bërë publike.
FRANCE 24 thotë se ka siguruar një kopje të dokumentit të nënshkruar më 14 maj nga kryeministri Russell Dlamini.
Sipas dokumentit, Eswatini angazhohet të marrë 160 migrantë të dëbuar nga Shtetet e Bashkuara. Marrëveshja parashikon gjithashtu 5,1 milionë dollarë “për forcimin e kapaciteteve kufitare dhe të menaxhimit të migracionit”.
Kritikët e marrëveshjes vënë në dukje edhe momentin kur ajo u negociua. Administrata e dytë Trump po çmontonte programin USAID, ndërkohë që Eswatini varej ndjeshëm nga ndihma amerikane. Më shumë se gjysma e buxhetit kombëtar për programet kundër AIDS-it financohej nga SHBA.
Siboniso Mkhabela, sekretar kombëtar organizativ i lëvizjes opozitare PUDEMO, e quan marrëveshjen “një marrëveshje të ligë”.
Sipas tij, marrëdhënia mes Uashingtonit dhe Eswatinit ndryshoi pas rikthimit të Trump në Shtëpinë e Bardhë. Mkhabela pretendon se Uashingtoni ka mbyllur sytë ndaj shtypjes së opozitës dhe shkeljeve të të drejtave të njeriut në vend.
Ai thotë se sot nuk mund të dalë më në publik me një bluzë të PUDEMO-s, ndërsa mbështetës të opozitës vazhdojnë të mbahen në burg në bazë të ligjeve kundër terrorizmit.
Ku përfunduan 5 milionë dollarët?
Qeveria e Eswatinit ka këmbëngulur se personat e ardhur nga SHBA nuk përbëjnë rrezik për popullsinë.
“Kombi është siguruar se këta persona nuk përbëjnë asnjë kërcënim për vendin apo qytetarët e tij”, deklaroi zëdhënësja e qeverisë, Thabile Mdluli, duke i përshkruar të dëbuarit si persona “në tranzit”.
Ministri i Drejtësisë, Prince Simelane, shkoi edhe më tej, duke deklaruar se ata nuk duhet të konsiderohen të burgosur, por “mysafirë të mbretit”.
Por këto shpjegime nuk e kanë zbutur pakënaqësinë.
Në parlament janë ngritur pyetje se përse të dëbuarit kanë kushte më të mira se të burgosurit vendas, sa gjatë do të qëndrojnë në Eswatini dhe çfarë do të ndodhë me ta në të ardhmen.
Mzwandile Masuku, djali i liderit opozitar Mario Masuku, ngre një tjetër pikëpyetje: ku përfunduan 5 milionë dollarët e marrëveshjes?
“Ministri ynë i Financave ka deklaruar se nuk i ka parë fondet. Nuk mund të themi se ku janë marrë paratë dhe ku kanë përfunduar”, thotë ai.
Edhe deklaratat e qeverisë për këtë çështje kanë qenë kontradiktore.
Kryeministri Dlamini ka deklaruar publikisht se nuk kishte pasur kompensim financiar dhe se marrëveshja synonte të krijonte “marrëdhënie më të mira” mes Eswatinit dhe SHBA-së.
Ministri i Financave sqaroi më pas se paratë ishin depozituar në një llogari të Agjencisë Kombëtare të Menaxhimit të Fatkeqësive, në të cilën ai vetë nuk kishte akses.
Zëdhënësja e qeverisë refuzoi kërkesat e përsëritura të gazetarëve për intervistë, me argumentin se informacioni i bërë tashmë publik ishte i mjaftueshëm.
Ndërkohë, kundërshtarët e marrëveshjes po përpiqen ta rrëzojnë atë përpara se të mbërrijnë të gjithë 160 të dëbuarit.
Por ekziston edhe një problem tjetër: Eswatini nuk mund t’i mbajë këta njerëz pafundësisht pas hekurave.
Deri tani vetëm pesë prej tyre janë kthyer në vendet e origjinës. Të tjerë shpresojnë të marrin qëndrim të përhershëm në Eswatini.
Për njerëzit që dikur jetonin në Shtetet e Bashkuara, e ardhmja tashmë nuk përcaktohet më nga drejtësia amerikane.
Ajo varet nga vendimet e një mbretërie afrikane për të cilën shumë prej tyre, deri në ditën kur u hipën në avion, nuk kishin dëgjuar kurrë.
Burimi: France 24
