Britania po përballet me një krizë të rëndë në sistemin e burgjeve, me institucionet penitenciare në Angli dhe Uells pothuajse të mbushura plot dhe qeverinë që po zbaton një skemë të debatueshme për lirimin e parakohshëm të mijëra të dënuarve.
Sipas të dhënave të qeverisë, burgjet funksiononin muajin e kaluar në rreth 97-98% të kapacitetit dhe, pa masa urgjente, pritet të mbushen plotësisht deri në nëntor. Situata ka vënë nën presion jo vetëm burgjet, por të gjithë sistemin e drejtësisë penale, nga gjykatat te shërbimi i provës.
Reforma, e miratuar gjatë qeverisë së mëparshme të Keir Starmer, parashikon që një pjesë e personave që vuajnë dënime standarde të dalin nga burgu më herët dhe ta vazhdojnë pjesën tjetër të dënimit nën mbikëqyrje në komunitet. Për disa vepra më pak të rënda, lirimi mund të bëhet pasi është kryer një e treta e dënimit, në vend të 40% ose gjysmës, ndërsa kategori të tjera mund të lirohen pas gjysmës së dënimit, në vend të dy të tretave. Të dënuarit për krimet më të rënda përjashtohen nga skema.
Masa ka shkaktuar reagime të forta nga familjet e viktimave dhe organizatat që mbrojnë të drejtat e tyre. Kryeministri i ri Andy Burnham u detyrua të ndryshojë një pjesë të rregullave, duke përjashtuar nga lirimi i parakohshëm personat e dënuar për vrasje nga pakujdesia, shkaktim vdekjeje nga drejtimi i rrezikshëm i automjetit dhe abuzime seksuale ndaj fëmijëve.
Problemi, megjithatë, është krijuar gjatë dekadave. Popullsia e burgjeve në Angli dhe Uells është dyfishuar në 30 vitet e fundit, ndërsa dënimet janë bërë më të gjata. Afati minimal mesatar në rastet e vrasjeve është rritur nga 13 vjet në vitin 2000 në 21 vjet në vitin 2021, ndërsa për vepra të tjera dënimi mesatar me burg është rritur nga 13 muaj në vitin 2005 në 21 muaj në vitin 2023.
Ndërtimi i burgjeve të reja nuk ka ecur me të njëjtin ritëm. Mes viteve 2010 dhe 2024 u shtuan vetëm rreth 500 vende neto në burgje. Pandemia e Covid-19 e përkeqësoi më tej situatën, duke krijuar vonesa të mëdha në gjykata dhe duke shtuar numrin e personave që qëndrojnë në paraburgim në pritje të gjykimit.
Mbipopullimi po ndikon edhe në funksionimin e burgjeve. Të dënuarit kalojnë më shumë kohë të mbyllur në qeli, kanë më pak akses në programet e rehabilitimit dhe autoritetet raportojnë probleme më të mëdha me drogën dhe dhunën ndaj stafit. Vetëm nga prilli 2024 deri në mars 2025, 262 të burgosur u liruan gabimisht, numri më i lartë i regjistruar dhe 128% më shumë se një vit më parë.
Por lirimi i parakohshëm krijon një problem tjetër: mijëra persona kalojnë nën përgjegjësinë e shërbimit të provës, i cili tashmë përballet me mungesë personeli dhe ngarkesë të lartë pune. Sindikata NAPO paralajmëron se shërbimi po shkon drejt një “kolapsi të plotë”, ndërsa 60% e punonjësve që mungojnë për arsye shëndetësore vuajnë nga ezaurimi.
Qeveria ka njoftuar një investim prej 700 milionë paundësh në shërbimin e provës dhe rekrutimin e mijëra punonjësve të rinj, por sindikatat paralajmërojnë se trajnimi dhe krijimi i përvojës së nevojshme kërkon kohë.
Kriza po prek edhe besimin e viktimave te sistemi. Komisionerja për Viktimat në Angli dhe Uells, Claire Waxman, thotë se disa viktima tashmë pyesin pse duhet të presin me vite për përfundimin e një procesi penal, nëse personi i dënuar përfundimisht mund të dalë nga burgu shumë më herët nga sa prisnin.
Britania gjendet kështu përballë një dileme të vështirë: burgjet nuk kanë më hapësirë, ndërsa lirimi i parakohshëm i të dënuarve po zhvendos presionin te shërbimi i provës dhe po shkakton kundërshtime të forta nga viktimat dhe familjet e tyre.
Burimi: CNN
