Prof. Dr. Qirjako Meniko u nda nga jeta më 7 gusht, në moshën 81-vjeçare. I lindur në Himarë më 1945, i diplomuar në Institutin e Lartë të Arteve më 1970, ish-drejtor i Galerisë Kombëtare të Arteve dhe autor i teksteve mbi të cilat breza të tërë studentësh mësuan historinë e artit figurativ. Ministri i Kulturës e përcolli me fjalët që përdoren zakonisht në raste të tilla: një njeri që “i kushtoi jetën formimit të brezave të tërë artistësh”.
Ajo që mesazhi i ministrit nuk e tha, gjendet në regjistrin e Gjykatës së Lartë. Atje, emri i profesorit figuron ende si paditës në çështjen civile nr. 11243-03717-00-2017, që trashëgimtarët e Ilia Menikos kanë hapur kundër Agjencisë së Trajtimit të Pronave. Statusi i saj: “Në proces”.
Gjithçka nis më 18 qershor 2009, kur Zyra Rajonale e Kthimit dhe Kompensimit të Pronave në Vlorë nxori vendimin nr. 123 për pronën e familjes. Menikot e kundërshtuan në gjykatë, duke kërkuar njohjen dhe kthimin e pronës së trashëguar. Pas Vlorës, më 16 nëntor 2017, dosja mbërriti në Gjykatën e Lartë, këtë herë me rekurs të Agjencisë dhe të Avokaturës së Shtetit. Aty ka qëndruar nëntë vjet. Seanca u planifikua më 23 shtator dhe është caktuar për 28 tetor 2026.
Kur Zyra e Vlorës mori vendimin, profesori ishte 64 vjeç. Më shumë se një të pestën e jetës së tij e kaloi duke pritur që shteti t’i jepte një fjalë përfundimtare për tokën e familjes. Fjala nuk erdhi. Data e seancës u caktua gati një muaj e gjysmë pasi ai kishte mbyllur sytë, dhe kur relatori Artur Kalaja të hapë dosjen, emri i tij do të jetë aty, në listën e paditësve, ndërsa ai vetë jo.
Rasti i Menikos nuk është i veçantë, dhe pikërisht kjo e bën më të rëndë. Kështu funksionon prej vitesh kthimi i pronave në Shqipëri: vendimet merren, kundërshtohen, ankimohen dhe pastaj futen në radhë, ndërsa pronarët dhe trashëgimtarët plaken e ikin njëri pas tjetrit. Shteti ka gjithmonë kohë. Qytetari jo.
Do të thuhet se çështjet e pronës janë të ndërlikuara, se çdo dokument duhet verifikuar, se drejtësia nuk nxitohet. Mund të jetë e vërtetë. Por kur një proces zgjat më shumë se jeta e njërës palë, ai pushon së qeni kujdes dhe shndërrohet në një formë tjetër marrjeje. Toka mund të kthehet një ditë, ose të kompensohet. Vitet që profesori i kaloi duke pritur nuk ia kthen dot askush, as me vendim gjykate, as me kompensim, as me një mesazh ngushëllimi në rrjete sociale.
Më 28 tetor, dosja do të vazhdojë rrugën e saj, tani me trashëgimtarët e trashëgimtarit. Profesor Meniko u mësoi studentëve se një pikturë e madhe kërkon durim për t’u kuptuar. Shteti i tij e mori mësimin fjalë për fjalë, vetëm se durimin ia kërkoi atij.
