Politika e Donald Trump ndaj Iranit, presioni ekonomik mbi Teheranin dhe forcimi i bashkëpunimit mes Izraelit dhe vendeve arabe janë në qendër të një analize që e paraqet presidentin amerikan si një figurë vendimtare për sigurinë e Perëndimit. Por vlerësimet për suksesin e kësaj strategjie mbeten pjesë e një debati të gjerë politik.
Politika e jashtme e presidentit amerikan Donald Trump, veçanërisht përballja me Iranin, ka rikthyer debatin mbi rolin e Shteteve të Bashkuara në sigurinë ndërkombëtare dhe mbi mënyrën se si mediat dhe kundërshtarët politikë i vlerësojnë veprimet e administratës amerikane.
Në një analizë të publikuar më 10 tetor, politologu Majid Rafizadeh mbron qëndrimin se administrata Trump ka ndërmarrë hapa që presidentët e mëparshëm amerikanë nuk arritën t’i realizonin, duke ushtruar presion të vazhdueshëm ekonomik dhe ushtarak ndaj Iranit, duke mbështetur Izraelin dhe duke nxitur bashkëpunimin me vendet arabe.
Një nga çështjet kryesore është programi bërthamor iranian. Marrëveshja e vitit 2015, e njohur si JCPOA, e negociuar gjatë presidencës së Barack Obamës, parashikonte kufizime dhe mekanizma ndërkombëtarë kontrolli mbi aktivitetet bërthamore të Iranit. Megjithatë, afatet e përfundimit të disa prej kufizimeve u kthyen në një nga argumentet kryesore të kundërshtarëve të saj, të cilët paralajmëruan se Teherani mund të zgjeronte programin bërthamor pas skadimit të tyre.
Administrata Trump zgjodhi një qasje tjetër, duke i dhënë përparësi sanksioneve ekonomike, kufizimit të burimeve financiare të Iranit dhe operacioneve ushtarake kundër kapaciteteve të tij strategjike. Sipas vlerësimit të Rafizadeh, kjo politikë ka dëmtuar ndjeshëm infrastrukturën bërthamore iraniane dhe ka zvogëluar mundësitë e regjimit për të zhvilluar armë bërthamore.
Rreziku i një Irani të pajisur me armë bërthamore paraqitet si një nga shqetësimet më të mëdha për sigurinë e Izraelit, Shteteve të Bashkuara dhe aleatëve të tyre europianë. Trump ka deklaruar se Irani do ta përdorte një armë të tillë nëse do ta zotëronte, megjithëse ky mbetet një vlerësim i presidentit amerikan dhe jo një fakt i provuar.
Presioni ekonomik është një tjetër element i rëndësishëm i strategjisë amerikane. Monedha iraniane, riali, ka pësuar zhvlerësim të thellë, ndërsa inflacioni dhe vështirësitë ekonomike kanë rënduar kushtet e jetesës së qytetarëve.
Në tregun e lirë, dollari amerikan është tregtuar pranë nivelit 2.6 deri në 2.7 milionë rialë, duke pasqyruar dobësimin e monedhës vendase. Sanksionet, kufizimet mbi eksportet dhe vështirësitë në sigurimin e të ardhurave valutore kanë ushtruar presion të madh mbi ekonominë iraniane.
Dobësimi ekonomik ka ndikuar edhe në aftësinë e Teheranit për të financuar programet ushtarake dhe aleatët e tij rajonalë. Autoritetet iraniane janë përballur njëkohësisht me pakënaqësi të brendshme, ndërsa masat e sigurisë dhe kontrollet janë shtuar në disa zona.
Përveç ekonomisë, operacionet ushtarake kanë goditur kapacitetet konvencionale të Iranit. Forcat ajrore, infrastruktura detare dhe sistemet e mbrojtjes kundërajrore kanë pësuar dëme të konsiderueshme, ndërsa dronët dhe raketat balistike vazhdojnë të përbëjnë një pjesë të rëndësishme të arsenalit iranian.
Rindërtimi i këtyre kapaciteteve kërkon investime, teknologji dhe kohë, në një periudhë kur vendi përballet me kufizime të forta ekonomike dhe vështirësi në sigurimin e pajisjeve të avancuara.
Një tjetër zhvillim lidhet me marrëdhëniet mes Izraelit dhe vendeve arabe. Marrëveshjet e Abrahamit, të nënshkruara gjatë mandatit të parë të Trump, krijuan bazën për normalizimin e marrëdhënieve mes Izraelit dhe disa shteteve arabe, përfshirë Emiratet e Bashkuara Arabe.
Ky bashkëpunim është zgjeruar në fusha ekonomike, diplomatike dhe të sigurisë, duke ndryshuar një pjesë të marrëdhënieve tradicionale në Lindjen e Mesme. Për Teheranin, afrimi mes Izraelit dhe vendeve arabe përbën një sfidë strategjike, pasi mund të forcojë bashkëpunimin rajonal kundër ndikimit iranian.
Mbështetja amerikane për Izraelin është shoqëruar gjithashtu me operacione që kanë dobësuar kapacitetet e Hamasit dhe Hezbollahut, dy organizata të mbështetura nga Irani. Këto zhvillime kanë ndikuar në ekuilibrat ushtarakë të rajonit, megjithëse luftimet dhe pasojat e tyre humanitare vazhdojnë të jenë objekt shqetësimi ndërkombëtar.
Përtej Lindjes së Mesme, politika e Trump është shtrirë edhe në rajone të tjera strategjike, përfshirë Kanalin e Panamasë, Venezuelën dhe Groenlandën. Këto zhvillime paraqiten si pjesë e një strategjie më të gjerë për të kufizuar ndikimin e Kinës dhe Rusisë dhe për të forcuar pozicionin amerikan në Hemisferën Perëndimore.
Në të njëjtën kohë, politika energjetike mbetet një burim përplasjesh brenda Shteteve të Bashkuara. Mbështetësit e Trump i lidhin çmimet e larta të karburanteve edhe me politikat që synojnë kufizimin e përdorimit të lëndëve djegëse fosile, ndërsa kundërshtarët e kësaj qasjeje theksojnë rëndësinë e tranzicionit drejt burimeve më të pastra të energjisë.
Komentatori i Washington Post, Marc Thiessen, ka kritikuar politikat energjetike të demokratëve, duke argumentuar se kufizimi i prodhimit të lëndëve djegëse fosile mund të ndikojë në rritjen e çmimeve dhe në mungesat në treg.
Debati për rezultatet e politikës së jashtme të Trump është shndërruar edhe në një përplasje mbi mënyrën se si raportohen dhe interpretohen vendimet e administratës amerikane. Mbështetësit e presidentit akuzojnë një pjesë të mediave dhe kundërshtarëve politikë se minimizojnë arritjet e tij, ndërsa kritikët vënë në pikëpyetje kostot, pasojat afatgjata dhe qëndrueshmërinë e strategjisë së ndjekur.
Në qendër të këtij debati mbetet pyetja nëse dobësimi i kapaciteteve ushtarake dhe ekonomike të Iranit do të sjellë një rend më të qëndrueshëm sigurie në Lindjen e Mesme apo do të krijojë tensione të reja në rajon.
Për mbështetësit e strategjisë së Trump, frenimi i programit bërthamor iranian, dobësimi i organizatave të mbështetura nga Teherani dhe afrimi mes Izraelit dhe vendeve arabe përbëjnë arritje të rëndësishme. Por ndikimi i tyre afatgjatë do të varet edhe nga zhvillimet politike në Iran, marrëdhëniet me vendet e rajonit dhe aftësia për të shmangur përshkallëzime të reja ushtarake.
Burimi: Majid Rafizadeh, gatestoneinstitute.org
