A ekziston vërtet një lidhje mes talentit artistik dhe problemeve të shëndetit mendor? Një studim i ri, i realizuar mbi më shumë se 14 mijë binjakë në Suedi, sugjeron se njerëzit me krijimtari më të lartë artistike mund të kenë më shumë vështirësi të shëndetit mendor. Por kjo lidhje nuk u vërejt në të njëjtën mënyrë te personat me krijimtari shkencore. Studiuesit zbuluan gjithashtu se faktorët gjenetikë luajnë një rol të rëndësishëm, megjithëse rezultatet nuk provojnë se krijimtaria shkakton probleme psikologjike apo anasjelltas.
Prej dekadash, psikologët përpiqen të kuptojnë nëse ekziston një lidhje mes krijimtarisë dhe shëndetit mendor.
Ideja se gjenialiteti artistik dhe vuajtjet psikologjike shkojnë shpesh së bashku është përforcuar nga historitë e shumë artistëve, shkrimtarëve dhe muzikantëve të famshëm që janë përballur me probleme të shëndetit mendor.
Megjithatë, studimet shkencore nuk kanë arritur gjithmonë në të njëjtat përfundime. Disa kanë identifikuar një lidhje mes krijimtarisë dhe çrregullimeve psikologjike, ndërsa të tjera kanë gjetur rezultate të kundërta ose të paqarta.
Për të kuptuar më mirë këtë marrëdhënie, studiues nga Instituti Max Planck për Estetikën Empirike, Instituti Karolinska dhe institucione të tjera analizuan të dhënat e mijëra binjakëve në Suedi.
Rezultatet, të publikuara në revistën shkencore Molecular Psychiatry, tregojnë se marrëdhënia mes krijimtarisë dhe shëndetit mendor është më e ndërlikuar nga sa është menduar.
Çfarë zbuloi studimi me 14,658 binjakë?
Studiuesit analizuan të dhënat e 14,658 binjakëve që jetonin në Suedi, të mbledhura përmes dy anketave të zhvilluara në periudhat 2012–2013 dhe 2022–2023.
Nga këta pjesëmarrës, 6,419 morën pjesë në të dyja anketat, duke u dhënë studiuesve mundësinë të shqyrtonin ndryshimet gjatë një periudhe afërsisht dhjetëvjeçare.
Pjesëmarrësit u vlerësuan për arritjet e tyre në fusha të ndryshme krijuese, si muzika, letërsia, vallëzimi, teatri dhe artet pamore.
Studimi përfshiu gjithashtu krijimtarinë në shkencë dhe shpikje, profesionet e pjesëmarrësve, gatishmërinë për përvoja të reja dhe simptomat e problemeve të shëndetit mendor.
Në anketën e dytë u përdor edhe një test për të matur të menduarit divergjent, pra aftësinë për të gjeneruar ide të ndryshme dhe zgjidhje alternative për tё njëjtin problem.
Pjesëmarrësve iu kërkua të përmendnin dhjetë fjalë që të ishin sa më të ndryshme nga njëra-tjetra për nga kuptimi.
Studiuesit i krahasuan këto rezultate me të dhënat e vetëraportuara mbi shëndetin mendor dhe me diagnozat psikiatrike të regjistruara në sistemin shëndetësor suedez.
Mes çrregullimeve të shqyrtuara ishin depresioni madhor dhe çrregullimi bipolar.
Krijimtaria artistike lidhej me më shumë probleme të shëndetit mendor
Gjetja kryesore ishte se pjesëmarrësit me nivele më të larta të krijimtarisë artistike shfaqnin, mesatarisht, më shumë probleme të shëndetit mendor.
Megjithatë, lidhja e identifikuar ishte relativisht e kufizuar dhe nuk nënkupton se të gjithë artistët kanë probleme psikologjike.
Nga ana tjetër, krijimtaria shkencore nuk rezultoi e lidhur në mënyrë domethënëse me shumicën e problemeve të shëndetit mendor.
Madje, disa tregues të krijimtarisë shkencore shoqëroheshin me më pak vështirësi psikologjike.
Kjo është një nga arsyet pse studiuesit theksojnë se krijimtaria nuk duhet trajtuar si një aftësi e vetme dhe e njëjtë në të gjitha fushat.
Një person që krijon muzikë, shkruan poezi ose pikturon mund të ketë një profil të ndryshëm psikologjik nga dikush që zhvillon teori shkencore apo shpik zgjidhje teknologjike.
Por këto dallime statistikore nuk lejojnë nxjerrjen e përfundimeve për shëndetin mendor të një individi të caktuar vetëm nga profesioni apo talenti i tij.
Çfarë roli luajnë gjenet?
Një element i veçantë i studimit ishte përdorimi i të dhënave nga binjakët identikë.
Binjakët identikë ndajnë pothuajse të gjithë materialin e tyre gjenetik dhe zakonisht rriten në mjedise familjare të ngjashme.
Duke krahasuar dallimet mes tyre, studiuesit mund të vlerësojnë më mirë nëse lidhja mes krijimtarisë dhe shëndetit mendor shpjegohet nga faktorë të përbashkët gjenetikë dhe mjedisorë.
Analizat sugjeruan se faktorët gjenetikë të përbashkët kontribuojnë në marrëdhënien mes krijimtarisë artistike dhe problemeve të shëndetit mendor.
“Ne zbuluam se krijimtaria më e lartë artistike shoqërohej me disi më shumë probleme të shëndetit mendor dhe se gjenet luajnë një rol të rëndësishëm në këtë lidhje”, shpjegoi Penghao Xia, autori i parë i studimit.
Megjithatë, ai theksoi se roli i gjeneve nuk përjashton ndikimin e mjedisit, përvojave personale apo faktorëve të tjerë.
Studiuesit nuk kanë identifikuar ende gjenet specifike që mund të jenë përgjegjëse për këtë marrëdhënie dhe as mekanizmat përmes të cilëve ato veprojnë.
A mund të ndikojë depresioni te mënyra si e përjetojmë botën?
Një tjetër rezultat interesant lidhej me marrëdhënien mes simptomave depresive dhe hapjes ndaj përvojave të reja.
Studiuesit zbuluan se pjesëmarrësit që kishin shfaqur më herët simptoma depresive kishin prirje të shfaqnin më vonë nivele më të larta të hapjes ndaj përvojave.
Kjo lidhje u vërejt edhe gjatë krahasimit të binjakëve identikë.
Në psikologji, hapja ndaj përvojave përshkruan një tipar personaliteti që lidhet me kuriozitetin, imagjinatën, interesin për ide të reja dhe gatishmërinë për të eksploruar përvoja të ndryshme.
Sipas studiuesve, rezultatet sugjerojnë një marrëdhënie të mundshme shkakësore mes simptomave depresive dhe këtij tipari.
Megjithatë, nevojiten studime të tjera për të përcaktuar nëse depresioni ndikon drejtpërdrejt në hapjen ndaj përvojave dhe përmes cilëve mekanizmave mund të ndodhë kjo.
A është i vërtetë miti i artistit të vuajtur?
Miriam A. Mosing, një nga autoret kryesore të studimit, shpjegon se ideja e lidhjes mes gjenialitetit dhe problemeve të shëndetit mendor ka ekzistuar prej kohësh.
“Ekziston një ide e vjetër se gjenialiteti dhe ‘çmenduria’ shkojnë krah për krah, veçanërisht në fushat krijuese, ku shumë artistë të famshëm besohet se kanë pasur probleme të shëndetit mendor”, tha ajo për Medical Xpress.
Por, sipas saj, provat shkencore për këtë lidhje kanë qenë të përziera.
Studimi i ri ndihmon për të shpjeguar pse kërkimet e mëparshme kanë arritur në përfundime të ndryshme.
Kur krijimtaria artistike dhe ajo shkencore analizohen së bashku, dallimet mes tyre mund të mos dallohen qartë.
Për këtë arsye, studiuesit sugjerojnë që kërkimet e ardhshme t’i trajtojnë veçmas format e ndryshme të krijimtarisë.
Mosing thekson se nevojitet më shumë punë për të kuptuar cilat gjene mund të ndikojnë në këtë marrëdhënie dhe si ndërveprojnë ato me faktorët mjedisorë.
Përfundimi kryesor është se ekziston një lidhje statistikore mes krijimtarisë artistike dhe disa problemeve të shëndetit mendor, por kjo nuk do të thotë se vuajtja psikologjike është kusht për të qenë krijues.
Po ashtu, nuk ka prova nga ky studim se krijimtaria artistike shkakton depresion ose çrregullime të tjera psikiatrike.
Talenti artistik nuk është një shenjë e problemeve të shëndetit mendor dhe problemet e shëndetit mendor nuk janë një parakusht për krijimtarinë. Studimi tregon se marrëdhënia mes tyre mund të ndikohet nga faktorë të përbashkët gjenetikë dhe se kuptimi i saj kërkon kërkime të mëtejshme.
Burimi: Medical Xpress
