Një studim i madh shkencor sugjeron se njerëzit që arrijnë nivele shumë të larta pushteti dhe statusi shoqëror mund të fillojnë ta perceptojnë botën ndryshe nga të tjerët.
Hulumtimi, i publikuar në revistën Molecular Psychiatry në vitin 2025, analizoi të dhëna gjenetike të afro 1 milion personave dhe skanime të trurit të rreth 35 mijë pjesëmarrësve nga databaza britanike UK Biobank. Studiuesit zbuluan se statusi i lartë socio-ekonomik lidhet me ndryshime të matshme në rrjetet e lëndës së bardhë të trurit, që janë përgjegjëse për komunikimin mes zonave të ndryshme të tij.
Sipas studiuesve, këto ndryshime mund të ndikojnë në mënyrën se si njerëzit përpunojnë informacionin dhe interpretojnë realitetin rreth tyre.
Neuropsikologia Elizabeth Mateer nga Harvard Medical School shpjegon se pozicioni social mund të “gdhendet biologjikisht” në tru me kalimin e kohës.
“Truri është një makinë parashikimi,” thotë ajo. “Ai i kushton më shumë vëmendje gjërave që duken të rëndësishme, shpërblyese ose kërcënuese. Kur një person përballet me pak pasoja sociale, truri fillon t’i kushtojë më pak vëmendje sinjaleve emocionale të të tjerëve.”
Kjo nuk do të thotë se njerëzit e pushtetshëm nuk kanë empati, por studimet tregojnë se ata e aktivizojnë më rrallë reagimin empatik.
Një eksperiment i neuroshkencëtarit Jeremy Hogeveen tregoi se njerëzit që ndiheshin të fuqishëm shfaqnin aktivitet më të ulët në mekanizmat e trurit që pasqyrojnë emocionet dhe veprimet e të tjerëve.
Psikologia organizative Shonna Waters, e cila studion atë që e quan “sëmundja e lartësisë së pushtetit”, thotë se neuroshkenca është mjaft e qartë në këtë pikë.
“Tek njerëzit në pozita pushteti shohim aktivitet më të ulët në sistemet e neuroneve pasqyruese – qarku që lidhet me empatinë dhe aftësinë për të parë botën nga këndvështrimi i tjetrit,” shpjegon ajo.
Në praktikë kjo do të thotë se drejtuesit dhe punonjësit në të njëjtën organizatë mund të jetojnë dy realitete krejt të ndryshme. Ndërsa drejtuesit shohin optimizëm dhe mundësi, punonjësit shpesh raportojnë pasiguri dhe ankth.
Arsyeja është edhe mjedisi ku jetojnë njerëzit e pushtetshëm: lajmet e këqija rrallë arrijnë deri tek ata, konfliktet filtrohen nga hierarkia dhe rrethi social ngushtohet me njerëz që jetojnë në të njëjtin realitet.
Si rezultat, thonë studiuesit, pushteti mund të funksionojë si një filtër neurologjik që ndryshon mënyrën se si njerëzit e perceptojnë botën dhe të tjerët.
“Kur njerëzit thonë se elitat jetojnë në një botë tjetër, kjo është në fakt neurologjikisht e saktë,” përfundon Waters. “Pushteti filtron sinjalet.”
Megjithatë, studiuesit theksojnë se ky nuk është një dënim biologjik: njerëzit nuk bëhen automatikisht të pandjeshëm ndaj të tjerëve. Por pa mekanizma kontrolli dhe pa ekspozim ndaj realiteteve të ndryshme sociale, pushteti mund të ndryshojë gradualisht mënyrën se si truri reagon ndaj botës përreth.
(Burimi: Stav Dimitropoulos, Popular Mechanics)
