Qeveria prezantoi sot projektin e “Dritares së Vetme Kombëtare për Doganat” (National Single Window), një platformë digjitale që synon të centralizojë të gjitha procedurat e importit dhe eksportit në një sistem të vetëm elektronik.
Nisma u prezantua nga ministrja e Ekonomisë dhe Inovacionit, Delina Ibrahimaj, e cila deklaroi se sistemi i ri do të reduktojë burokracinë dhe do të përshpejtojë procedurat për bizneset që kryejnë tregti ndërkombëtare.
Sipas konceptit të projektit, platforma do të krijojë një pikë të vetme digjitale, ku bizneset do të paraqesin dokumentet për import apo eksport dhe ku do të shkëmbehen të dhënat mes institucioneve shtetërore që lëshojnë leje, certifikata dhe autorizime.
Sistemi pritet të integrojë disa institucione që sot funksionojnë me procedura të ndara dhe dokumente të ndryshme. Në Shqipëri ai do të menaxhohet nga Agjencia Kombëtare e Shoqërisë së Informacionit (AKSHI) dhe do të lidhet me platformën e-Albania, ndërsa Drejtoria e Përgjithshme e Doganave do të jetë institucioni përgjegjës për zbatimin.
Projekti është pjesë e një programi rajonal për lehtësimin e tregtisë dhe transportit në Ballkanin Perëndimor, i financuar nga Banka Botërore, dhe synon të përshpejtojë qarkullimin e mallrave dhe të përafrojë procedurat doganore me standardet e Bashkimit Europian.
Platforma e re “Dritarja e Vetme Kombëtare për Doganat” (National Single Window) u prezantua nga qeveria si një hap drejt modernizimit të tregtisë dhe uljes së burokracisë për bizneset. Sistemi synon që të gjitha procedurat e importit dhe eksportit të kryhen përmes një platforme të vetme digjitale, ku bizneset do të paraqesin dokumentet dhe institucionet shtetërore do të shkëmbejnë të dhëna në kohë reale.
Por përtej prezantimit institucional, projekti ngre disa pikëpyetje thelbësore që lidhen me menaxhimin e të dhënave, sigurinë kibernetike dhe transparencën financiare.
Platforma pritet të mbledhë në një sistem të vetëm një volum të madh informacioni të ndjeshëm: deklarata doganore, dokumente tregtare, certifikata, leje importi dhe eksporti, si dhe të dhëna mbi aktivitetin ekonomik të bizneseve shqiptare. Në praktikë, kjo do të thotë se një pjesë e madhe e të dhënave të tregtisë ndërkombëtare të vendit do të kalojë përmes një infrastrukture të vetme digjitale.
Kush e ka zhvilluar këtë sistem dhe kush do të ketë akses në të dhënat që ai përpunon?
Zyrtarisht, sistemi pritet të administrohet nga AKSHI dhe të integrohet me platformën e-Albania. Por në projektet digjitale të këtij niveli, zhvillimi teknik dhe mirëmbajtja zakonisht kryhen nga kompani private të kontraktuara, të cilat kanë akses në arkitekturën dhe në një pjesë të të dhënave të sistemit.
Nëse një sistem i tillë menaxhohet nga kontraktorë privatë që kanë akses teknik në bazën e të dhënave, ekziston gjithmonë rreziku i rrjedhjes së informacionit tregtar, keqpërdorimit të të dhënave apo cenimit të konfidencialitetit të kompanive.
Këto shqetësime bëhen edhe më të forta në një moment kur infrastruktura digjitale e institucioneve publike ka pasur disa incidente tё rёnda deri tani.
Nëse një platformë e vetme digjitale do të bëhet porta kryesore e procedurave doganore, çdo problem teknik apo sulm kibernetik mund të ketë ndikim të drejtpërdrejtë në tregtinë e jashtme dhe në funksionimin e bizneseve.
Një tjetër pikë që mbetet e paqartë është kostoja reale e projektit. Gjatë prezantimit nuk u publikua as vlera financiare e sistemit dhe as investimi total që do të kërkohet për zhvillimin dhe mirëmbajtjen e tij.
Projekte të ngjashme digjitale në rajon dhe në Bashkimin Europian kanë kushtuar dhjetëra milionë euro, në varësi të kompleksitetit të sistemit dhe integrimit me institucionet e tjera. Ndёrsa nё rastin e “Dritares sё Vetme Kombëtare për Doganat” nuk dihet sa do t’i kushtojë buxhetit të shtetit kjo platformë.
Për një sistem që synon të bëhet porta kryesore digjitale e tregtisë së vendit, pyetja nuk është vetëm sa burokraci do të heqë – por edhe kush do të ketë në dorë të dhënat dhe sa do t’u kushtojë kjo “dritare” taksapaguesve shqiptarë…
