Pas më shumë se një dekade e gjysmë pa një ligj funksional për referendumet, kryeministri, njёkohёsisht kryetari i partisё nё pushtet (PS) Edi Rama ka rikthyer në qendër të debatit këtë instrument politiko- ligjor, duke e lidhur jo vetëm me reformat institucionale, por edhe me një mesazh të qartë politik: vendimet e mëdha do t’i vulosë “populli”.
Në Asamblenë e sotme të Partisë Socialiste, Rama njoftoi se qeveria synon të miratojë brenda këtij sesioni parlamentar ligjin e ri për referendumet dhe të çojë përpara nisma si ulja e numrit të deputetëve apo riorganizimi i Kuvendit përmes votës qytetare.
“Do t’i thërrasim shqiptarët në referendum”, u shpreh ai nё Asamble.
Por ҫfarё fshihet pas retorikës së demokracisë direkte?
Kjo lëvizje lidhet me një strategji shumё tё kalkuluar politike. Duke e zhvendosur vendimmarrjen te vota popullore, Rama krijon një lloj perceptimi popullor tё tipit enverist “Jeni ju, pa jemi ne”, por mё e rёndёsishmja ёshtё qё krijon njё lloj alibie edhe pёr faktorin ndërkombëtar qё ata ta pranojnё “pelivanllёkun” e radhёs pёr mbajtjen e pushtetit.
Nёse Rama i bind ndёrkombёtarёt, panorama ёshtё shumё e thjeshtё pёr t’u paraqitur: çdo ndryshim i madh – përfshirë edhe ato që prekin drejtësinë apo Kushtetutën – ёshtё vullnet i drejtpёrdrejt i qytetarëve dhe jo i qeverisë, apo i partisё nё pushtet.
Referendumi shndërrohet në “aleatin” e ruajtjes sё pushtetit dhe sistemit tё pandryshuar politik. Askush jashtё vendit nuk i bёn dot “opozitё” shprehjes: “Nuk e bëri qeveria, e bëri populli! Kёshtu duan shqiptarёt!”.
Por Rama ka hall mё tё madh se sa njё Parlament i vogёl sa “Erion Braҫe”.
Si shumё herё nё daljet e fundit ai theksoi refrenin “drejtësia sot është e pavarur dhe se politika nuk ka më kontroll mbi të”.
Por ndryshe nga herёt e tjera, sot Rama refrenit i shtoi disa vargje shumё domethёnёse: “Ne nuk kemi kapacitetin të ndërhyjmë në këtë zinxhir… drejtësia sot është e pavarur”, por nёse “populli” e sheh ndryshe, ata po qё mund tё ndёrhyjnё!”.
Pra,populli mund ta prekё drejtёsinё qё nuk e prek dot politika.
A ёshtё kjo arsyeja pse instrumenti “referendum” u rikthye pas 17 vitesh “paraburgim” nё birucat e Kuvendit?
Që nga viti 2008, Shqipëria nuk ka pasur një ligj të plotë për referendumet. Kodi i ri Zgjedhor i miratuar atë vit nuk përfshiu dispozitat për referendumet, duke lënë në fuqi pjesërisht ligjin e vjetër të vitit 2003. Kjo krijoi një boshllëk ligjor që nuk u adresua nga asnjë mazhorancë – përfshirë periudhat kur vendi drejtohej nga Sali Berisha dhe më pas nga Edi Rama apo kur Kuvendi drejtohej nga Ilir Meta.
Sot, rikthimi i referendumit vjen në një moment kur qeveria po paralajmëron ndryshime të mëdha. Nëse këto ndryshime do të prekin edhe Kushtetutën, atëherë referendumi mund të përdoret si mekanizëm “nga lart-poshtë”: politika propozon, qytetarët votojnë.
Në teori, kjo është demokraci direkte, ndёrsa në realitetin e votimit nё Shqipёri kjo demokraci ka shumё gjasa tё mos reflektojё vullnetin e pastër qytetar, por njё vullnet qё deformohet e reduktohet deri nё “njё thes miell”.
Dhe ky “thes mielli” do të shërbejë mё pas për të legjitimuar jo njё, apo dy deputetё apo mandate, por vendime të parapërcaktuara tё kalkuluara deri te detajet qё sot nuk identifikohen dot. Por njё imagjinatё pa shumё fantazi tё ҫon tek shpёrbёrja apo “paraburgimi” i gjatё deri nё harresё, i SPAK-ut.
