Të dhënat më të fundit të publikuara nga INSTAT për tremujorin e katërt të vitit 2025 japin, në pamje të parë, një sinjal pozitiv për ekonominë shqiptare: pjesa më e madhe e sektorëve të shërbimeve ka shënuar rritje si në shitje, ashtu edhe në paga, ndërsa në disa degë ka pasur edhe zgjerim të punësimit. Por kur shifrat lexohen me qetësi dhe përkthehen në gjuhën e jetës së përditshme, tabloja është më komplekse. Nuk kemi të bëjmë me një rritje të shpërndarë njësoj në të gjithë ekonominë, por me një lëvizje të fortë në disa sektorë të caktuar, ndërsa të tjerë po ecin ngadalë ose po japin shenja dobësimi.
INSTAT mat tre elementë kryesorë në sektorin e shërbimeve: shitjet neto në volum, punësimin dhe pagat. Vetë institucioni sqaron se këto të dhëna jepen në formë indeksi dhe jo si vlera absolute, pra nuk na tregohet sa lekë janë xhiruar apo sa persona konkretë janë punësuar, por sa është rritur apo ulur aktiviteti krahasuar me një vit më parë. Kjo është e rëndësishme, sepse një rritje me 10% në një sektor të vogël nuk ka të njëjtën peshë me një rritje 2% në një sektor të madh. Me fjalë të thjeshta, shifrat tregojnë drejtimin e ekonomisë, por jo të gjithë madhësinë reale të saj.
Sektori që bie më shumë në sy është ai i pasurive të paluajtshme. INSTAT raporton se shitjet në volum në këtë aktivitet janë rritur me 36.4% në tremujorin e katërt 2025 krahasuar me të njëjtën periudhë të një viti më parë, ndërsa edhe paga në këtë sektor janë rritur me 30% dhe punësimi me 4.3%. Kjo është, pa diskutim, lëvizja më e fortë në të gjithë tabelën. Në lexim ekonomik, kjo do të thotë se pasuritë e paluajtshme po vazhdojnë të thithin para, interes dhe aktivitet. Në jetën reale kjo përkthehet me më shumë transaksione, më shumë shitje, më shumë ndërmjetësim dhe më shumë para që lëvizin rreth tregut të apartamenteve, zyrave dhe pronave.
Por a tregon kjo rritje një treg të shëndetshëm, apo një mbinxehje të ekonomisë rreth pasurive të paluajtshme? Si rregull, kur një sektor rritet kaq shumë më shpejt se të tjerët, ai jo vetëm jep sinjal force, por edhe sinjal përqendrimi. Dhe për qytetarin e zakonshëm kjo mund të përkthehet jo me mirëqenie, por me çmime më të larta të banesave dhe qirave. Ashtu siҫ po ndodh nё tё vёrtetё.
Edhe turizmi dhe aktivitetet e lidhura me të vazhdojnë të mbeten një motor i fuqishёm i ekonomisë. Hotelet kanë shënuar rritje 12.3% të shitjeve në volum, rritje 8.6% të punësimit dhe rritje plot 22.5% të pagave. Bar-restorantet kanë rritje 7.1% të shitjeve, 1.5% të punësimit dhe 7.2% të pagave. Agjencitë e udhëtimit kanë po ashtu rritje si në shitje, ashtu edhe në punësim e paga. Kjo do të thotë se fundi i 2025-ës ka qenë i mirë për ekonominë e shërbimeve që lidhet me lëvizjen e njerëzve, akomodimin, konsumin jashtë shtëpisë dhe udhëtimet. Është një tjetër konfirmim se Shqipëria po mbështetet gjithnjë e më shumë te turizmi dhe te konsumi i lidhur me të. Në përditshmëri, kjo ndihet në dy drejtime: nga njëra anë ka më shumë punë sezonale ose gjysmë-sezonale, më shumë qarkullim dhe më shumë të ardhura për bizneset që jetojnë me turistët; nga ana tjetër, rritja e pagave në hotele tregon se ky sektor po detyrohet të paguajë më shumë për të mbajtur ose gjetur punonjës. Ky mund të jetë lajm i mirë për punësimin, por njëkohësisht mund të pёrkthehet edhe nё kosto më të larta për shërbimet, të cilat në fund i paguan konsumatori.
Tregtia, që përfshin tregtinë me shumicë, pakicë dhe riparimin e automjeteve, ka shënuar rritje 2.4% në shitje, 9.3% në punësim dhe 7.5% në paga. Kjo është një nga shifrat që duhen lexuar me kujdes. Rritja e shitjeve nuk është shumë e lartë, por punësimi është rritur ndjeshёm. Kjo mund të nënkuptojë disa gjëra njëkohësisht: bizneset po hapin vende të reja pune, po formalizojnë më shumë marrëdhënie pune, ose po përdorin më shumë staf për të mbajtur ritmin e tregut. Por përderisa shitjet janë rritur shumë më pak se punësimi, mbetet ende e paqartё nëse kemi një efikasitet më të ulët për punonjës, apo thjesht një zgjerim të aktivitetit që ende nuk është kthyer plotësisht në xhiro më të lartë. Për qytetarin, kjo është ndoshta shifra më e afërt me jetën e përditshme, sepse tregtia është vendi ku lexohet menjëherë pulsi i konsumit. Dhe rritja modeste e shitjeve tregon se konsumi është gjallë, por jo shpërthyes. Pra, ekonomia po lëviz, por jo me ritme të tilla sa të thuhet se familjet po blejnë pa u menduar.
Transporti, magazinimi dhe posta kanë dhënë një tjetër tablo interesante. Shitjet janë rritur me 6.1%, pagat me 8.4%, por punësimi ka rënë me 3%. Kjo do të thotë se sektori po gjeneron më shumë aktivitet me më pak njerëz. Kjo zakonisht lexohet si rritje produktiviteti, më shumë automatizim, më shumë ngarkesë pune për punonjësit ekzistues, ose përqendrim i tregut tek operatorë më të mëdhenj. Për ekonominë kjo mund të jetë efikase, por për tregun e punës është një sinjal që jo çdo rritje ekonomike do të thotë automatikisht më shumë vende pune.
Një nga pikat më delikate të raportit është sektori i informacionit dhe komunikacionit. Këtu INSTAT regjistron ulje 1.4% të shitjeve, ndërsa me përshtatje sezonale rënia nga tremujori i tretë në të katërtin është edhe më e fortë, 4.7%. Megjithatë punësimi është rritur me 1.2% dhe pagat me 3.9%. Kjo do të thotë se sektori nuk është në krizë, por po kalon një periudhë ngadalësimi. Për një ekonomi që flet shpesh për digjitalizim, teknologji dhe transformim modern, kjo shifër nuk është e vogël. Ajo tregon se rritja nuk po vjen me të njëjtin vrull si në sektorë më tradicionalë si turizmi apo pasuritë e paluajtshme. Ekonomia shqiptare po fiton më shumë para nga apartamentet, hotelet dhe restorantet sesa nga informacioni dhe komunikacioni. Nёn perspektivёn afatgjatë, kёto tё dhёna tregojnё një profil zhvillimi më pak të orientuar nga teknologjia dhe vlera e shtuar e lartë.
Aktivitetet ligjore dhe të kontabilitetit kanë qëndruar pothuajse në vend: shitjet janë rritur vetëm 0.3%, punësimi ka rënë me 0.7% dhe pagat janë rritur me 6.1%. Kёto tё dhёna flasin pёr një sektor relativisht të stabilizuar, pa zgjerim të fortë. Ndërsa aktivitetet e arkitekturës dhe inxhinierisë kanë performuar më mirë, me rritje 8.3% të shitjeve, 3.7% të punësimit dhe 4.9% të pagave. Këto shifra kanë shumë kuptim kur lexohen bashkë me bum-in e pasurive të paluajtshme: kur ndërtohet, projektohet dhe zhvillohet më shumë, arkitektët dhe inxhinierët kanë më shumë punë.
Nëse i marrim të gjitha bashkë, të dhënat e INSTAT tregojnë një ekonomi shërbimesh që po rritet, por jo në mënyrë të ekuilibruar. Ka sektorë që po tërhiqen fort nga turizmi, prona dhe aktivitetet e lidhura me to. Ka sektorë që po ecin normalisht, si tregtia dhe transporti. Dhe ka sektorë që po japin sinjale lodhjeje ose presioni, si informacioni e komunikacioni apo mbështetja administrative. Kjo do të thotë se ekonomia shqiptare po gjeneron rritje, por jo domosdoshmërisht po ndërton të njëjtën forcë në të gjithë trupin e saj.
Për qytetarin e zakonshëm, këto shifra tregojnё se ekonomia e shërbimeve po vazhdon të jetë zemra e punësimit dhe e konsumit në vend. Turizmi dhe prona po ndikojnë gjithnjë e më shumë në mënyrën si lëviz paraja. Por jo çdo rritje do të thotë përmirësim i menjëhershëm i jetës, sepse në disa sektorë rritja e biznesit nuk po shoqërohet me më shumë vende pune ose me paga më të mira. Dhe kur sektori i pasurive të paluajtshme rritet me këto ritme, qytetari nuk duhet të shohë vetëm “zhvillim”, por duhet tё shqetёsohet mё shumё pёr atё qё po ndodh me aksesin nё strehim dhe me koston e jetesës.
Në fund, publikimi i fundit i INSTAT nuk tregon një ekonomi në vështirësi, por as një ekonomi pa probleme. Ai tregon një ekonomi që po rritet më shumë aty ku qarkullon shpejt paraja dhe më pak aty ku ndërtohet ekonomia e së ardhmes. Dhe ky është detaji më i rëndësishëm që fshihet pas statistikave: jo çdo rritje është njësoj e dobishme, dhe jo çdo sektor që ecën përpara e rrit me të njëjtën forcë edhe mirëqenien e përditshme të qytetarëve.
