Dosja “Fotovoltaikёt”: Jo vetëm kullat, tani edhe dielli po ndahet për 49 vjet

Për shumë vite debati publik në Shqipëri është përqendruar pothuajse ekskluzivisht te kullat, resortet turistike dhe zhvillimet urbane, duke krijuar përshtypjen se vetëm aty po zhvillohet beteja më e madhe për pasuritë publike dhe për mënyrën sesi qeveria administron interesin e qytetarëve. Ndërkohë, larg kamerave, larg protestave dhe larg vëmendjes së opinionit publik, një proces tjetër shumë më pak i diskutuar po zhvillohet me ritme të shpejta: dhënia për gati gjysmë shekulli e të drejtave për ndërtimin dhe operimin e centraleve fotovoltaike në të gjithë territorin e vendit.

Energjia e rinovueshme është pa diskutim një nga drejtimet ku duhet të ecë Shqipëria. Askush nuk mund të kundërshtojë nevojën për prodhim të energjisë së pastër, reduktimin e varësisë nga hidrocentralet apo përmbushjen e objektivave europiane për dekarbonizimin. Fotovoltaikët janë teknologjia e së ardhmes dhe askush nuk mund ta mohojë këtë.

Por pikërisht sepse bëhet fjalë për një sektor strategjik që do të prodhojë fitime për dekada, ai duhet të jetë edhe sektori më transparent, më i studiuar dhe më i kontrolluar nga institucionet. Sepse energjia e gjelbër nuk mund të përdoret si një etiketë që mbulon çdo vendimmarrje administrative, ndërkohë që qytetarët nuk marrin asnjë përgjigje për pyetjet më elementare.

Vetëm gjatë muajve të parë të vitit 2026, Këshilli i Ministrave ka miratuar tё paktёn 12 vendime që autorizojnë ndërtimin e centraleve të mëdha fotovoltaike në pothuajse të gjithë Shqipërinë. Nga Fieri në Dibër, nga Korça në Sarandë, nga Gramshi në Kavajë, një hartë e re ekonomike po ndërtohet me koncesione dhe autorizime që zgjasin plot 49 vjet.

Dyzet e nëntë vjet nuk janë një investim i zakonshëm. Dyzet e nëntë vjet janë pothuajse dy breza shqiptarësh. Do të thotë që fëmijët që lindin sot do të jenë afër moshës së pensionit kur këto kontrata të përfundojnë.

Përse 49 vjet?

Cili është studimi ekonomik që ka përcaktuar pikërisht këtë afat? Cili është dokumenti publik që analizon nëse ky është modeli më i favorshëm për shtetin shqiptar? A është bërë ndonjë analizë krahasimore me vendet e Bashkimit Europian apo është zgjedhur thjesht afati maksimal që lejon legjislacioni?

Këto përgjigje nuk gjenden në vendimet e publikuara.

Po aq shqetësuese është një tjetër e dhënë që del nga dokumentet. Një pjesë e kompanive që përfitojnë autorizime për projekte me dhjetëra apo qindra megavat rezultojnë të kenë kapitale themeltare simbolike, në disa raste vetëm 100 lekë, 1.000 lekë, 10.000 lekë apo 100.000 lekë.

Natyrisht, kapitali themeltar nuk provon vetvetiu mungesë kapaciteti financiar. Një kompani mund të ketë investitorë të fuqishëm edhe me kapital minimal. Por pikërisht për këtë arsye transparenca duhet të jetë edhe më e madhe. Qytetarët kanë të drejtë të dinë kush janë përfituesit, cili është burimi i financimit, kush garanton realizimin e projekteve dhe mbi çfarë kriteresh janë përzgjedhur këto subjekte.

Po aq e rëndësishme është çështja mjedisore.

Çdo projekt individual kalon procedurat përkatëse të vlerësimit të ndikimit në mjedis. Por pyetja që mbetet pa përgjigje është krejt tjetër: a është bërë ndonjë studim kumulativ?

Nuk bëhet fjalë për një park të vetëm fotovoltaik. Bëhet fjalë për qindra megavat të shpërndarë në zona të ndryshme të vendit, që do të zënë mijëra hektarë tokë për gati gjysmë shekulli.

Çfarë ndikimi do të kenë këto projekte mbi tokën bujqësore? Si do të ndikojnë në biodiversitet? Në mikroklimën lokale? Në peizazh? Në kullimin natyror të ujërave? Në habitatet ekzistuese? A ekziston një analizë kombëtare që i përgjigjet këtyre pyetjeve, apo çdo projekt po trajtohet si një ishull më vete?

Në një shtet që synon anëtarësimin në Bashkimin Europian, këto nuk janë pyetje ideologjike. Janë standarde të qeverisjes së mirë.

Debati bëhet edhe më i rëndësishëm në klimën politike të muajve të fundit, ku protestat qytetare kanë rikthyer në qendër të vëmendjes mënyrën sesi administrohen pasuritë publike. Për vite me radhë fokusi ka qenë tek ndërtimi, tek kullat, tek resortet, tek investitorët strategjikë. Sot del gjithnjë e më qartë se modeli nuk kufizohet vetëm te sektori i ndërtimit. Ai shtrihet edhe në energji, në tokë, në infrastrukturë dhe në çdo aset që prodhon fitime afatgjata.

Kjo nuk është një histori kundër energjisë së rinovueshme. Përkundrazi. Shqipëria ka nevojë për më shumë energji të pastër. Por energjia e pastër nuk mund të ndërtohet mbi procedura që nuk shoqërohen me transparencën maksimale, me studime të plota dhe me garanci se interesi publik mbrohet po aq sa interesi i investitorit.

Nëse nesër rezulton se këto projekte janë përzgjedhur mbi kritere të drejta, se studimet janë të plota dhe se shteti ka negociuar kushtet më të mira të mundshme për qytetarët shqiptarë, atëherë kjo do të jetë një histori suksesi. Por nëse dokumentet vazhdojnë të publikohen vetëm në Fletoren Zyrtare, pa debat publik, pa analiza ekonomike dhe pa shpjegime institucionale, atëherë dyshimi do të vazhdojë të rritet.

Kush po merr të drejtën e operimit për 49 vjet?

Për të lehtësuar verifikimin nga çdo qytetar, kontrasT.al publikon më poshtë të dhënat kryesore të shoqërive që kanë përfituar autorizime për ndërtimin e parqeve fotovoltaike gjatë vitit 2026. Qëllimi është që lexuesi të mos mbështetet vetëm te analiza jonë, por të shohë vetë dokumentet dhe të krijojë gjykimin e tij mbi mënyrën se si po administrohen këto projekte strategjike.

Projektet fotovoltaike të miratuara sё fundmi nga Këshilli i Ministrave (Janar – Qershor 2026)

Në shifra:

• 12 VKM të miratuara brenda gjashtë muajve.
• 811.5 MW kapacitet i ri fotovoltaik.
• 49 vjet afat operimi për pothuajse të gjitha projektet.
• Projekte të shpërndara në të gjithë territorin e vendit.

_{© Ky është artikull ekskluziv i KontrasT.al, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to” / Artikulli mund të ripublikohet vetёm i shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.}