Bashkimi Europian po afrohet gjithnjë e më shumë drejt një përplasjeje të madhe tregtare me Kinën, ndërsa shqetësimet për varësinë nga produktet kineze dhe për mbijetesën e industrisë europiane po bëhen gjithnjë e më të forta.
Sipas një analize të publikuar nga The New York Times, në Bruksel po shtohet bindja se politika industriale agresive e Pekinit dhe vërshimi i mallrave kineze në tregun europian po përbëjnë një kërcënim ekzistencial për sektorët prodhues të Europës.
Kaja Kallas, shefja e diplomacisë së Bashkimit Europian, e përshkroi së fundmi nevojën për të ulur varësinë nga Kina si një proces të ngjashëm me “kimioterapinë”: i nevojshëm, por i dhimbshëm. Kjo deklaratë pasqyron ndryshimin e tonit të liderëve europianë ndaj partnerit të tyre të dytë më të madh tregtar pas Shteteve të Bashkuara.
“Atmosfera është pothuajse panik,” thotë Jeromin Zettelmeyer, drejtori i institutit ekonomik Bruegel në Bruksel. “Ekziston ndjesia e një rreziku të afërt për industrinë europiane dhe e një kolapsi të mundshëm të disa sektorëve.”
Në javët e ardhshme pritet që çështja kineze të dominojë takimet e liderëve të G7 dhe më pas samitin e krerëve të Bashkimit Europian. Komisioni Europian ka nisur tashmë diskutimet për një qasje më të ashpër dhe më të koordinuar ndaj Pekinit. Sipas deklaratës së publikuar pas një mbledhjeje të fundit, marrëdhënia me Kinën kërkon një “përgjigje më të fortë dhe më koherente”.
Pse Europa po shqetësohet?
Problemi kryesor lidhet me rritjen masive të eksporteve kineze.
Pekini ka subvencionuar fuqishëm industrinë e vet prodhuese, ndërsa kriza e pasurive të paluajtshme në Kinë e ka shtyrë qeverinë të mbështetet edhe më shumë te eksportet për të nxitur ekonominë. Në të njëjtën kohë, tarifat amerikane kanë vështirësuar hyrjen e mallrave kineze në SHBA, duke bërë që shumë kompani kineze të orientohen drejt tregut europian.
Vetëm gjatë tremujorit të parë të vitit 2026, importet kineze në Europë u rritën ndjeshëm. Një analizë e institutit Mercator për Studimet Kineze tregoi se suficiti tregtar i Kinës ndaj Bashkimit Europian arriti nivele rekord, kryesisht falë rritjes së eksporteve të automjeteve elektrike.
Kjo po godet drejtpërdrejt prodhuesit europianë, veçanërisht në Gjermani, e cila për dekada ka qenë zemra industriale e kontinentit në sektorët e automobilave dhe kimisë. Sot shumë kompani gjermane po e kanë gjithnjë e më të vështirë të konkurrojnë me çmimet dhe kapacitetet prodhuese të Kinës.
Frika nga varësia strategjike
Përtej aspektit ekonomik, Europa po shqetësohet gjithnjë e më shumë për varësinë strategjike nga Kina.
Vitin e kaluar, Pekini ndaloi dy herë eksportet e mineraleve të rralla dhe magnetëve në përgjigje të tarifave amerikane. Masa preku edhe kompanitë europiane, të cilat varen nga këto materiale për prodhimin e teknologjive të avancuara dhe pajisjeve të energjisë së gjelbër.
Ky episod u konsiderua në Bruksel si një sinjal alarmi për cenueshmërinë e zinxhirëve europianë të furnizimit.
Në prill, Kina shkoi edhe më tej duke miratuar rregulla të reja që u japin autoriteteve të drejtën të kontrollojnë dokumentet e kompanive, të marrin në pyetje punonjësit dhe madje të ndalojnë largimin nga vendi të drejtuesve që konsiderohen se po ndihmojnë transferimin e zinxhirëve të furnizimit jashtë Kinës.
Dhoma Europiane e Tregtisë në Kinë paralajmëroi se këto masa mund të shkaktojnë “një nivel dëmi të paprecedentë për ekonominë europiane”.
Europa po mendon kundërmasa
Përballë këtij realiteti, disa liderë europianë po kërkojnë veprime më të forta.
Presidenti francez Emmanuel Macron ka bërë thirrje për krijimin e mekanizmave mbrojtës për industritë strategjike europiane, të ngjashëm me ato që përdorin Shtetet e Bashkuara. Ndërsa kryeministri spanjoll Pedro Sánchez ka deklaruar se Kina duhet të hapë më shumë tregun e saj nëse nuk dëshiron që Europa të fillojë të mbyllet.
Komisioni Europian po punon gjithashtu për të ashtuquajturin “Industrial Accelerator Act”, një paketë masash që synon të ringjallë bazën prodhuese europiane dhe të kufizojë përfitimin e kompanive kineze nga subvencionet europiane, veçanërisht në sektorin e automjeteve elektrike.
Pekini e ka cilësuar këtë qasje si proteksioniste dhe ka paralajmëruar kundërmasa.
Një sfidë që prek edhe Shqipërinë
Debati që po zhvillohet sot në Bruksel ka rëndësi jo vetëm për ekonomitë e mëdha të kontinentit. Ai prek edhe vende si Shqipëria, të cilat importojnë një sasi të konsiderueshme mallrash kineze, nga pajisjet elektronike dhe automjetet deri te produktet e konsumit të përditshëm.
Nëse përplasja tregtare mes Europës dhe Kinës përshkallëzohet, pasojat mund të reflektohen në zinxhirët e furnizimit, çmimet e produkteve dhe ritmin e investimeve në të gjithë kontinentin.
Për momentin, Europa po përpiqet të gjejë një ekuilibër mes nevojës për të mbrojtur industrinë e saj dhe rrezikut të një konflikti tregtar me ekonominë e dytë më të madhe të botës. Por sa më shumë rritet dominimi industrial i Kinës, aq më shumë po shtohet bindja në Bruksel se koha për vendime të vështira po afron.
(Burimi: NYT)
