Ekziston një moment i heshtur që shumë njerëz e provojnë, shpesh pa e kuptuar menjëherë peshën e tij. Ndalon së dërguari mesazhin e parë, nuk organizon më takimin e radhës dhe pret. Ditët kalojnë, ndonjëherë edhe javë, dhe telefoni nuk bie. Nuk ka konflikt, nuk ka debat – vetëm një boshllëk që flet më shumë se çdo fjalë.
Psikologjia e përshkruan këtë si një “zbehje të qetë” të marrëdhënieve, një proces që bëhet më i dukshëm me kalimin e viteve. Ndërsa struktura sociale e rinisë – shkolla, puna, rutina e përditshme – fillon të zhduket, marrëdhëniet mbeten vetëm nëse ushqehen nga të dyja palët.
Sipas të dhënave të raportuara nga National Academies, rreth 24% e personave mbi 65 vjeç janë të izoluar, ndërsa 43% ndihen të vetmuar. Por vetmia nuk është thjesht mungesë njerëzish – është hendeku mes marrëdhënieve që dëshiron dhe atyre që realisht ke.
Humbja e miqësive që nuk quhet humbje
Kjo është një lloj dhimbjeje që shpesh nuk merr emër. Nuk ka një fund të qartë, as një moment të vetëm që mund ta tregosh. Thjesht, një ditë kupton se miqësia ekzistonte vetëm sepse ti e mbaje gjallë.
Pikërisht kjo e bën më të vështirë për t’u përballuar. Nuk ka histori për t’u treguar, as arsye të qartë për të ndarë me të tjerët. Dhe kur askush tjetër nuk e sheh ndryshimin, ndjenja e izolimit bëhet edhe më e thellë.
Studiues si Aaron M. Ogletree dhe Rebecca G. Adams kanë theksuar se studimet mbi miqësinë në moshë të rritur fokusohen kryesisht tek përfitimet – mbështetja dhe shoqëria – ndërsa pjesa më e vështirë, si zhgënjimi dhe pabarazia, mbetet shpesh në hije.
Kur miqësia bëhet njëanshme
Një nga konceptet kyçe për ta kuptuar këtë është teoria e “barazisë” në marrëdhënie, e zhvilluar nga J. Stacy Adams dhe e zgjeruar më tej nga Elaine Hatfield. Ideja është e thjeshtë: marrëdhëniet funksionojnë më mirë kur dhënia dhe marrja janë të balancuara.
Por në miqësi, kjo balancë shpesh është e padukshme. Është ai që kujton ditëlindjet, ai që pyet “si je?” pas një jave të vështirë, ai që gjithmonë propozon takimin e radhës. Kur një person bën shumicën e këtyre, lidhja fillon të ndihet më shumë si detyrim sesa si zgjedhje.
Një studim i publikuar në PLOS ONE nga studiuesi Abdullah Almaatouq zbuloi se vetëm rreth 53% e miqësive janë vërtet reciproke. Pjesa tjetër është njëanshme – dhe pikërisht aty lind zhgënjimi.
Pse dhemb më shumë me kalimin e viteve
Në rini, marrëdhëniet mbahen gjallë nga afërsia: njerëzit shihen çdo ditë, pa bërë përpjekje të mëdha. Por me kalimin e kohës, kjo “strukturë” zhduket. Pensioni, ndryshimet familjare apo shëndeti e bëjnë më të vështirë mbajtjen e lidhjeve.
Sipas teorisë së Laura Carstensen për selektivitetin socio-emocional, ndërsa njerëzit ndjejnë se koha bëhet më e kufizuar, ata zgjedhin më pak marrëdhënie, por më kuptimplota. Dhe pikërisht për këtë arsye, humbja e një miqësie – sidomos një të njëanshme – ndihet më fort.
Çfarë e mbron vërtet nga vetmia
Studimet tregojnë se nuk është numri i miqve që ka rëndësi, por cilësia e marrëdhënieve. Një analizë e publikuar në Frontiers in Psychology tregon se miqësitë e forta lidhen drejtpërdrejt me mirëqenie më të lartë dhe shëndet më të mirë.
Madje, sipas psikiatrit Robert Waldinger, vetmia mund të jetë po aq e rrezikshme sa duhani apo alkooli.
Në fund, pjesa më e vështirë e rritjes nuk është të jesh vetëm. Është momenti kur kupton se cilat marrëdhënie ishin të vërteta – dhe cilat ekzistonin vetëm sepse ti bëje gjithë punën për t’i mbajtur gjallë.
(Burimi: Psychology / Frontiers in Psychology)
