Më 1 tetor 1945 lindi në Dubovik të Deçanit Jusuf Gërvalla, poet, shkrimtar, gazetar dhe veprimtar kombëtar, i njohur për kontributin e tij në letërsinë shqipe dhe angazhimin për çështjen e Kosovës. Jeta dhe krijimtaria e tij përfaqësojnë ndërthurjen e artit me përpjekjet për identitetin, lirinë dhe të ardhmen e popullit shqiptar.
I rritur në një mjedis ku arsimi dhe traditat atdhetare kishin rëndësi të veçantë, Gërvalla kreu shkollimin fillor në vendlindje dhe vazhdoi gjimnazin në Deçan. Më pas, studimet e çuan në Prishtinë dhe Lubjanë, ku u formua intelektualisht dhe u përfshi në jetën kulturore të kohës.
Veprimtaria e tij profesionale nisi në gazetari dhe përkthim, fusha përmes të cilave kontribuoi në zhvillimin dhe përhapjen e kulturës shqiptare. Paralelisht, ai ndërtoi një profil të dallueshëm letrar, duke shkruar poezi, prozë dhe ese. Në krijimtarinë e tij trajtohen ndjenjat njerëzore, dashuria, natyra, përditshmëria dhe temat që lidhen me identitetin kombëtar.
Ndër veprat që lidhen me emrin e tij janë Fluturojnë e bien, botuar më 1975, Kanjushë e verdhë, botuar më 1978, si dhe Shenjat e shenjta, Shtëpia në kornizë dhe Skena nga jeta e fshatit. Përmes këtyre krijimeve, Gërvalla shprehu ndjeshmërinë e tij artistike dhe interesin për realitetin shoqëror e kulturor të shqiptarëve.
Megjithatë, veprimtaria e tij nuk u kufizua vetëm në letërsi. Angazhimi politik dhe kombëtar e vendosi përballë rrethanave të vështira të kohës, duke e detyruar të largohej nga Kosova dhe të vendosej në Gjermani. Edhe në mërgim, ai vazhdoi të merrej me çështjen e Kosovës dhe me organizimin e shqiptarëve në diasporë, duke u bërë pjesë e lëvizjeve politike që synonin ndryshimin e statusit të saj.
Jeta e Jusuf Gërvallës përfundoi tragjikisht më 18 janar 1982, në Untergruppenbach, pranë Shtutgartit, ku ai u vra së bashku me vëllain e tij, Bardhosh Gërvallën, dhe veprimtarin Kadri Zeka. Ngjarja pati jehonë të gjerë në mesin e shqiptarëve dhe u kthye në një pikë të rëndësishme të kujtesës historike të lëvizjes kombëtare shqiptare.
Trashëgimia e Gërvallës vazhdon të ruhet përmes veprave letrare dhe botimeve që dokumentojnë krijimtarinë e tij. Një prej tyre është Jusuf Gërvalla: Vepra letrare, botuar në Prishtinë nga shtëpia botuese “Ora” në vitin 1992.
Sot, Jusuf Gërvalla kujtohet si një personalitet që la gjurmë në letërsinë shqipe dhe në historinë e Kosovës. Vepra e tij dëshmon rolin që fjala e shkruar mund të ketë në shprehjen e përvojës njerëzore, në ruajtjen e identitetit kulturor dhe në pasqyrimin e aspiratave të një shoqërie.
