Kryeministri i Kanadasë, Mark Carney, ka njoftuar krijimin e një fondi sovran pasurie – i pari i këtij lloji për vendin – me synimin për të financuar projekte të mëdha zhvillimi dhe për të forcuar ekonominë në një moment që ai e cilësoi si kritik për të ardhmen e vendit.
I quajtur “Fondi i Fortë i Kanadasë”, ai do të nisë me një kapital fillestar prej 25 miliardë dollarësh kanadezë dhe do të fokusohet në investime në sektorë strategjikë si energjia, infrastruktura, minierat, bujqësia dhe teknologjia. Qeveria synon që përmes këtij fondi të bashkëpunojë me sektorin privat për projekte që i konsideron thelbësore për zhvillimin afatgjatë të vendit.
Në njoftimin e bërë në Otava, Carney theksoi se Kanadaja duhet të reagojë ndaj ndryshimeve në marrëdhëniet me SHBA-në dhe të përshpejtojë ritmin e investimeve. “SHBA-të kanë ndryshuar, kjo është e drejta e tyre. Ne duhet të përgjigjemi – kjo është domosdoshmëria jonë”, u shpreh ai.
Fondi do të ketë edhe një element të pazakontë: qytetarët kanadezë do të kenë mundësinë të investojnë drejtpërdrejt në të, nëse kanë kursime të lira. Megjithatë, kjo ide ka ngjallur skepticizëm mes ekspertëve, të cilët paralajmërojnë se kthimet mund të jenë të kufizuara.
Kritikat kanë ardhur edhe nga opozita. Udhëheqësi konservator Pierre Poilievre e quajti nismën një “fond borxhi sovran”, duke argumentuar se ndryshe nga vende si Norvegjia apo Emiratet e Bashkuara Arabe, Kanadaja nuk ka teprica buxhetore për të financuar një fond të tillë, por do të mbështetet te borxhi. Ai ngriti gjithashtu pikëpyetje mbi rolin e shtetit në financimin e projekteve që, sipas tij, duhet të mbështeten nga tregu nëse janë vërtet të qëndrueshme.
Edhe Instituti Ekonomik i Montrealit paralajmëroi se fondi mund t’u kushtojë shtrenjtë taksapaguesve, ndërsa përfitimet mbeten të pasigurta.
Nga ana tjetër, Carney mbrojti vendimin, duke thënë se pozicioni financiar i Kanadasë është përmirësuar dhe se deficiti është më i ulët nga sa ishte parashikuar. Ai shtoi se investimet e huaja në vend janë rritur ndjeshëm, duke krijuar hapësirë për një nismë të tillë.
Modelet e fondeve sovrane ekzistojnë prej dekadash në vende të pasura me burime natyrore. Norvegjia, për shembull, e krijoi fondin e saj në vitin 1990 duke investuar të ardhurat nga nafta dhe sot ai është më i madhi në botë, me mbi 2 trilionë dollarë asete. Kanadaja gjithashtu ka rezerva të mëdha natyrore, por ndryshe nga Norvegjia, ajo nuk operon me teprica buxhetore, çka e bën këtë fond një rast të veçantë.
Ekspertët theksojnë se zakonisht këto fonde përdoren për të investuar jashtë vendit dhe për të ruajtur pasurinë kombëtare, ndërsa në rastin e Kanadasë duket se fokusi do të jetë kryesisht në projekte brenda vendit.
Qeveria ka bërë të ditur se detajet e mëtejshme do të përcaktohen pas një periudhe konsultimesh në muajt në vijim. Ndërkohë, debati mbetet i hapur nëse ky fond do të jetë një instrument i fuqishëm zhvillimi apo një eksperiment financiar me pasoja të pasigurta.
