Politika amerikane ndaj Ballkanit tashmë është një “gjueti e zhveshur për para”
Konsensusi perëndimor për Ballkanin Perëndimor është shpërbërë, pasi, për herë të parë pas shumë vitesh, Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara po ndjekin hapur politika të ndryshme në rajon.
Pas rizgjedhjes së Presidentit amerikan Donald Trump, politika e ShBA-së është bërë dukshëm më transaksionale, duke promovuar modele zhvillimi ekonomik që favorizojnë shprehimisht bizneset amerikane. Në një raport të fundit për Ballkanin Perëndimor, Departamenti Amerikan i Shtetit deklaroi se “epoka e ndërtimit të shteteve nën udhëheqjen e ShBA-së ka përfunduar”, një formulim që është interpretuar si braktisje e politikës së mëparshme të Uashingtonit, e mbështetur mbi vlera dhe parime.
Në të kundërt, Bashkimi Evropian ka zgjedhur të mbështetet te një qasje e bazuar në rregulla, e përcaktuar nga procedurat e gjata të anëtarësimit, duke u kërkuar vendeve të Ballkanit ose të angazhohen seriozisht në reforma, ose të përballen me humbjen e fondeve evropiane.
Vizione konkurruese për Bosnje-Hercegovinën
Në Bosnje dhe Hercegovinë, një kompani amerikane me lidhje me administratën Trump, por pa përvojë në ndërtimin e gazsjellësve, ka nënshkruar një marrëveshje të rëndësishme për zgjerimin e një gazsjellësi LNG, i cili do ta lidhte vendin me terminalin e Adriatikut në Kroaci.
Ky zhvillim ka shkaktuar shqetësim në Bashkimin Evropian. Ambasadori i BE-së në Bosnje dhe Hercegovinë, Luigi Soreca, u ka dërguar një letër autoriteteve në Sarajevë, duke paralajmëruar se vendi rrezikon të humbasë miliona euro financime nga BE-ja nëse projekti shkel rregullat evropiane për procedurat e prokurimit dhe tenderimit.
Në Republikën Srpska, entiteti me shumicë serbe brenda Bosnje-Hercegovinës, lideri pro-rus i serbëve të Bosnjës, Milorad Dodik, vazhdon të promovojë shkëputjen e entitetit, ndërkohë që pret vizita nga Donald Trump Jr., djali i Presidentit amerikan.
Tetorin e kaluar, ShBA hoqi sanksionet ndaj Dodikut dhe familjes së tij, megjithëse ai ishte dënuar për moszbatim të vendimeve të Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë (OHR), institucioni ndërkombëtar që mbikëqyr zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit.
Një sërë kompanish amerikane me lidhje me Shtëpinë e Bardhë kanë nënshkruar gjithashtu marrëveshje me qeverinë e Republikës Srpska, përfshirë edhe në sektorin e mbrojtjes.
Marko Prelec, analist pranë International Crisis Group, deklaroi për Euractiv se, megjithëse administrata Trump fillimisht kishte ndjekur një qasje më të tërhequr dhe të afërt me politikën evropiane në Ballkan, tashmë ajo është shndërruar në “një gjueti të zhveshur për para, duke kërkuar kontrata fitimprurëse për kompani amerikane me kredenciale të dyshimta, përparësia e vetme e të cilave është afërsia me Donald Trump.”
“BE-ja nuk i beson më aspak ShBA-së. Madje, kur Uashingtoni mban një qëndrim në Ballkan, Brukseli priret pothuajse instinktivisht të mbajë qëndrimin e kundërt”, tha Prelec.
E ardhmja e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë (OHR), institucioni që mbikëqyr zbatimin e aspektit civil të Marrëveshjes së Paqes të Dejtonit të vitit 1995 në Bosnje dhe Hercegovinë, është bërë simbol i këtyre tensioneve të reja.
ShBA-ja dhe Bashkimi Evropian mbeten thellësisht të përçarë mbi të ardhmen e OHR-së pas largimit në muajin maj të zyrtarit gjerman Christian Schmidt nga drejtimi i këtij institucioni.
Më shumë se tridhjetë vjet pas krijimit të OHR-së me Marrëveshjen e Dejtonit, Shtetet e Bashkuara kërkojnë kufizimin e mandatit të saj dhe kanë paralajmëruar se mund të tërheqin mbështetjen për këtë institucion. Bashkimi Evropian, përkundrazi, vlerëson se kushtet për reduktimin e rolit të OHR-së ende nuk janë përmbushur.
Serbia mes Uashingtonit dhe Brukselit
Ndërkohë, përfshirja amerikane në Serbi paraqitet më komplekse.
Presidenti serb Aleksandar Vuҫiҫ i bëri ftesë Presidentit Trump për një vizitë shtetërore dhe mbështeti planet për ndërtimin e një hoteli “Trump” në godinën e ish-Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Jugosllave, e bombarduar gjatë sulmeve ajrore të NATO-s mbi Beogradin në vitin 1999 dhe e ruajtur më pas si vend memorial.
Pas muajsh protestash dhe betejash ligjore, projekti u anulua.
Megjithatë, Serbia vazhdon të mbajë marrëdhënie të afërta me figura të administratës Trump, duke mirëpritur Donald Trump Jr. dhe aleatë të tjerë të Shtëpisë së Bardhë. Edhe pse pas dështimit të projektit të hotelit Trump ShBA-ja ka reduktuar ambiciet e saj investuese, ajo mbetet e interesuar për zhvillimin e gazsjellësve LNG dhe investimet në sektorin minerar.
Në të njëjtën kohë, marrëdhëniet e Serbisë me Bashkimin Evropian po bëhen gjithnjë e më të tensionuara. Javën e kaluar, tetë shtete anëtare të BE-së refuzuan hapjen e një raundi të ri negociatash për anëtarësimin e Serbisë.
Shpërbërja e konsensusit mes Shteteve të Bashkuara dhe Bashkimit Evropian i ka vendosur qeveritë e Ballkanit përballë nevojës për të manovruar mes dy agjendave perëndimore gjithnjë e më të ndryshme.
Njëra mbështetet mbi rregullat e procesit të anëtarësimit në Bashkimin Evropian dhe reformat institucionale.
Tjetra i jep përparësi zgjerimit të ndikimit strategjik amerikan dhe përfitimeve ekonomike e tregtare të vetë ShBA-së.
Kjo mosmarrëveshje rrezikon të dobësojë ndikimin tradicional të Bashkimit Evropian në një rajon ku politika e zgjerimit ka qenë prej dekadash instrumenti i tij kryesor i politikës së jashtme.
Burimi: Euractiv
