Për vite me radhë psikologjia dhe ekonomia e mirëqenies kanë folur për “kurbën U të lumturisë”: jeta nis relativisht mirë, kënaqësia bie gradualisht dhe arrin pikën më të ulët rreth moshës 47–48 vjeç, për t’u përmirësuar më pas. Por të dhënat më të reja po e vënë në dyshim këtë model. Jo sepse të rriturit në moshë të mesme janë bërë domosdoshmërisht më të lumtur, por sepse të rinjtë po ndihen më keq.
Mosha 47-vjeçare ka fituar prej vitesh një reputacion jo fort të këndshëm. Sipas të ashtuquajturës “kurba U e lumturisë”, pikërisht aty diku njerëzit arrinin mesatarisht pikën më të ulët të kënaqësisë me jetën.
Ideja ishte e thjeshtë: në rini mirëqenia është relativisht e lartë, më pas bie gjatë viteve të moshës së mesme dhe fillon të rritet përsëri me kalimin e viteve.
Por studimet më të fundit sugjerojnë se kjo formë klasike e lumturisë gjatë jetës mund të jetë duke ndryshuar.
Dhe arsyeja është shqetësuese: brezat më të rinj po raportojnë nivele gjithnjë e më të larta të stresit dhe pakënaqësisë.
Nga erdhi ideja e moshës 47–48 vjeç?
Një nga analizat më të mëdha mbi këtë çështje u publikua në vitin 2020 nga ekonomisti David Blanchflower.
Duke analizuar 109 grupe të dhënash nga 145 vende, ai gjeti një marrëdhënie në formën e shkronjës U mes moshës dhe mirëqenies subjektive. Pika më e ulët përqendrohej afërsisht në mesin e jetës.
Në analizat e tij, minimumi mesatar rezultonte rreth 47.2 vjeç në vendet e zhvilluara dhe 48.2 vjeç në vendet në zhvillim.
Por kjo nuk do të thoshte kurrë se çdo njeri zgjohej 47 vjeç dhe papritur arrinte minimumin e lumturisë. Ishte një mesatare statistikore e nxjerrë nga popullata shumë të mëdha.
Madje, edhe mënyra se si ndërtohet modeli statistikor ka rëndësi.
Studimet që kontrollojnë faktorë si martesa, punësimi apo arsimi mund të prodhojnë një kurbë më të theksuar. Kur disa prej këtyre kontrolleve hiqen, forma U bëhet shumë më e dobët dhe në disa vende pothuajse zhduket.
Një analizë e sociologut David Bartram mbi të dhënat evropiane, për shembull, gjeti se modeli tradicional shfaqej qartë vetëm në disa shtete. Norvegjia ruante një formë më të ngjashme me U-në klasike, ndërsa në Danimarkë rezultatet sugjeronin më tepër një rritje të lumturisë përgjatë jetës, megjithëse jo statistikisht të fortë.
Tani problemi duket se po zhvendoset te të rinjtë
Të dhënat më të reja nga 44 vende po e komplikojnë edhe më shumë tablonë.
Në vend që të shohim të rinj relativisht të kënaqur, një rënie drejt moshës së mesme dhe më pas një përmirësim, në disa prej databazave të mëdha të rinjtë raportojnë sot shqetësim psikologjik ose mirëqenie më të ulët sesa njerëzit në moshë të mesme.
Kjo do të thotë se ana e majtë e U-së tradicionale po sheshohet ose, në disa raste, po përmbyset.
Pra, “kriza e moshës së mesme” nuk është zhdukur domosdoshmërisht sepse 40 apo 50-vjeçarët po kalojnë një periudhë të artë.
Mund të jetë duke u zhdukur statistikisht sepse gjendja e të rinjve është përkeqësuar.
Dhe ky është një ndryshim shumë më i rëndësishëm sesa vetë debati se në çfarë moshe jemi më pak të lumtur.
Në fund, kërkimet e reja rrëzojnë edhe një ide tërheqëse, por tepër të thjeshtë: se lumturia ndjek një orë biologjike dhe se mjafton të kalojmë të 40-at që gjërat të fillojnë vetvetiu të përmirësohen.
Nuk ekziston një ditëlindje magjike e palumturisë
Kurba e lumturisë është një fotografi statistikore e njerëzve që jetojnë në një shoqëri dhe në një periudhë të caktuar. Dhe nëse kushtet në të cilat rritet një brez ndryshojnë, mund të ndryshojë edhe vetë forma e kësaj kurbe.
Kështu, pyetja interesante sot nuk është më vetëm “pse jemi më pak të lumtur rreth të 40-ave?”, por një tjetër, ndoshta shumë më urgjente:
Çfarë po ndodh me të rinjtë, që në disa vende po hyjnë në jetën e rritur më të palumtur se brezat që dikur përjetonin të famshmen krizë të moshës së mesme?
Burimi: Scandinavian Standard
