Kur flakët përpinë mbi 800 hektarë pyll në Pishë Poro në vjeshtën e vitit 2023, shumëkush e pa si një tjetër tragjedi mjedisore në një vend që prej vitesh lufton me zjarret. Por ndërsa tymi u shpërnda dhe trungjet e djegura mbetën dëshmitarë të heshtur të katastrofës, një pyetje nisi të marrë gjithnjë e më shumë peshë: a ishte ky thjesht një aksident, apo një episod tjetër në historinë e gjatë të transformimit të bregdetit shqiptar?
Sot, tre vite më vonë, në të njëjtën hapësirë ku natyra lufton ende të rimarrë veten, synohet tё zhvillohet një nga projektet më të debatueshme turistike në Shqipëri. Dhe ndërsa investimet ecin përpara, përgjigjet për zjarret mungojnë.
Një pyll unik që digjet vazhdimisht
Pishë Poro, Narta dhe Zvërneci nuk janë thjesht pika në hartën e Vlorës. Ato formojnë një nga ekosistemet më të rëndësishme të vendit, pjesë e korridorit migrator mes Evropës dhe Afrikës, habitat i flamingove, pelikanit kaçurrel, qindra llojeve të shpendëve dhe një biodiversiteti që organizatat ndërkombëtare e konsiderojnë me rëndësi të veçantë për Mesdheun.
Megjithatë, kjo zonë ka qenë vazhdimisht objekt zjarresh.
Në vitin 2013, një zjarr i madh goditi masivin pyjor të Pishë Poros. Rikuperimi ishte i ngadaltë. Pemët e reja sapo kishin filluar të rimerrnin terren kur, në shtator të vitit 2023, një tjetër zjarr masiv përfshiu zonën për gati dy javë.
Sipas të dhënave zyrtare, u dogjën 818.5 hektarë sipërfaqe, ndërsa mbi 365 hektarë pyll me pisha u shkatërruan plotësisht. Specialistët vlerësuan se një pjesë e konsiderueshme e këtij dëmi nuk mund të rikuperohet natyrshëm për dekada.
Shifrat ekonomike flasin për rreth 1.2 milionë dollarë humbje direkte. Dëmi ekologjik është shumë më i vështirë të llogaritet.
Dymbëdhjetë ditë flakë dhe shumë pak shpjegime
Zjarri i vitit 2023 vazhdoi për ditë të tëra. Shqipëria kërkoi ndihmë përmes Mekanizmit Europian të Mbrojtjes Civile dhe vetëm pas ndërhyrjes së avionëve Canadair të ardhur nga Greqia situata nisi të vihej nën kontroll.
Por ajo që mbeti pas nuk ishte vetëm pylli i djegur. Mbetën edhe pyetjet…
Çfarë e shkaktoi zjarrin?
A u identifikua ndonjë autor?
A pati hetim penal?
A u arrit në ndonjë përfundim?
Deri më sot, nuk ka një përgjigje publike të qartë për asnjërën prej tyre.
Kjo është arsyeja pse dyshimet vazhdojnë të mbijetojnë po aq gjatë sa edhe gjurmët e zjarrit.
Kur pas flakëve vijnë investimet
Ndërkohë që pylli i djegur mbetej nën mbikëqyrjen e institucioneve mjedisore, në horizont po merrnin formë plane të mëdha zhvillimi.
Projekti turistik në zonën Zvërnec-Nartë, i lidhur me investime që llogariten në miliarda dollarë, u shndërrua në një nga çështjet më të diskutuara të muajve të fundit.
Organizata mjedisore shqiptare dhe ndërkombëtare kanë ngritur alarmin për ndikimin që këto ndërhyrje mund të kenë mbi zonën e mbrojtur. Protestat e qytetarëve, reagimet e ekspertëve dhe denoncimet publike kanë sjellë në qendër të debatit jo vetëm projektin, por edhe mënyrën se si është administruar territori ndër vite.
A janë zjarret dhe interesat e mëdha të zhvillimit dy histori krejtësisht të ndara, apo pjesë e së njëjtës tablo?
Nuk ka prova publike që të vërtetojnë një lidhje të drejtpërdrejtë. Por mungesa e provave nuk është e njëjtë me mungesën e pyetjeve. Dhe pikërisht këto pyetje kërkojnë përgjigje.
Heshtja që ushqen dyshimet
Në Shqipëri, mijëra hektarë pyje digjen pothuajse çdo vit. Një pjesë e zjarreve klasifikohen si të qëllimshme. Autorët e disa rasteve identifikohen. Shumica harrohen.
Por kur bëhet fjalë për zona me vlerë të jashtëzakonshme ekologjike dhe me interes të lartë ekonomik, standardi duhet të jetë tjetër.
Publiku ka të drejtë të dijë:
Kush e shkaktoi zjarrin e vitit 2023?
Çfarë rezultoi nga hetimet?
A ka pasur ndonjëherë verifikim serioz për lidhjen e mundshme mes zjarrvënieve dhe interesave të zhvillimit?
Dhe mbi të gjitha, kush mban përgjegjësi kur qindra hektarë pyll zhduken pa lënë pas as autorë, as përgjegjës dhe as shpjegime?
Më shumë se një çështje mjedisore
Historia e Pishë Poros, Nartës dhe Zvërnecit nuk është vetëm histori pyjesh të djegura. Është histori e mënyrës se si një shtet mbron ose dështon të mbrojë pasurinë e tij më të çmuar.
Sa herë që flakët shfaqen pa autorë, ndërsa në horizont afrohen projekte gjithnjë e më të mëdha, dyshimi bëhet po aq i fortë sa zjarri vetë.
A do tё arrijё Shqipëria ndonjëherë të zbulojë të vërtetën për atë që ndodhi mes hirit të pishave dhe betonit që po afrohet?
Burimet: Ky artikull është përgatitur mbi bazën e raportimeve dhe dokumenteve të disponueshme publikisht, përfshirë materiale të publikuara nga BIRN Albania, OCCRP, Citizens.al, Faktoje.al, Zëri i Amerikës, EuroNatur, BirdLife Europe, PPNEA, si dhe dokumente dhe të dhëna publike të institucioneve shtetërore shqiptare, përfshirë AKZM, KKT, AZHT dhe institucione të tjera përgjegjëse për mjedisin dhe territorin. Informacioni është verifikuar dhe përpunuar nga redaksia për qëllime informimi dhe interesi publik.
