Ideja e shëndetit mendor mund të jetë shumë më e vjetër nga sa mendojmë. Më shumë se dy mijë vjet më parë, Platoni ngrinte pyetjen nëse, ashtu si trupi mund të sëmuret, edhe mendja apo shpirti mund të humbasë ekuilibrin e tij.
Në vitin 1969, filozofi dhe studiuesi britanik Sir Anthony Kenny e çoi më tej këtë ide, duke argumentuar se Platoni mund të konsiderohet si mendimtari që hodhi themelet e konceptit të shëndetit mendor. Kenny, i cili vdiq muajin e kaluar, e shihte filozofin e lashtë grek si një nga të parët që e trajtoi seriozisht mirëqenien e brendshme si një formë harmonie të shpirtit.
Platoni jetonte në një Athinë ku ekzistonte tashmë një traditë e pasur e teorisë dhe praktikës mjekësore. Por ai bëri një hap tjetër: nëse mjekësia kujdesej për sëmundjet e trupit, a mund të flitej edhe për një lloj “sëmundjeje” të shpirtit apo mendjes?
Për të, ekuilibri i mirë mendor lidhej me atë që e quante “drejtësi”. Jo drejtësi në kuptimin juridik të sotëm, por harmoni mes emocioneve, pasioneve dhe arsyes. Ashtu si një shtet funksionon kur pjesët e tij bashkëpunojnë dhe ruajnë ekuilibrin, edhe njeriu është më i shëndetshëm kur pjesët e jetës së tij të brendshme funksionojnë në harmoni.
Edhe vetë fjala “psyche”, nga e cila buron termi psikologji, në greqisht do të thotë “shpirt”. Në këtë kuptim, kujdesi për shëndetin mendor nuk kufizohet domosdoshmërisht vetëm te kujdesi mjekësor, por përfshin edhe kujdesin për jetën e brendshme të njeriut.
Kjo nuk do të thotë se sëmundja mendore është faji i personit që e përjeton. Ka gjendje nga të cilat njeriu vuan pa pasur përgjegjësi për to. Por ideja e Platonit hap një këndvështrim tjetër: një jetë e ekuilibruar mund të kërkojë, krahas ndihmës mjekësore kur ajo është e nevojshme, edhe vetënjohje, kujdes moral dhe një raport më të ndërgjegjshëm me emocionet, dëshirat dhe arsyen.
Nëse çdo përvojë dhe sjellje njerëzore shihet vetëm përmes prizmit mjekësor, ekziston rreziku që të lihet më pak hapësirë për dimensione të tjera të mirëqenies njerëzore. Mjekësia mund të trajtojë sëmundjen, ndërsa pyetja e Platonit ishte më e gjerë: çfarë e bën shpirtin e njeriut të jetojë në ekuilibër?
Një pyetje e ngritur në Greqinë e lashtë, por që vazhdon të jetë aktuale edhe më shumë se dy mijë vjet më vonë.
Burimi: The Catholic Weekly
