Një eksperiment mjekësor i financuar nga qeveria amerikane, që parashikonte përfshirjen e 14 mijë foshnjave të porsalindura në Guinea-Bissau, është anuluar pas akuzave se ishte joetik dhe përbënte një formë të re të shfrytëzimit të vendeve të varfra afrikane. Studimi synonte të testonte efektet e vaksinës kundër hepatitit B, por gjysma e foshnjave pjesëmarrëse nuk do ta merrnin vaksinën menjëherë pas lindjes, pavarësisht rekomandimeve të Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH).
Sipas një investigimi të BBC-së, projekti ishte financuar nga Shtetet e Bashkuara gjatë administratës së Donald Trump, nën drejtimin e sekretarit amerikan të Shëndetësisë, Robert F. Kennedy Jr., i njohur për qëndrimet e tij skeptike ndaj vaksinave.
Studimi ishte planifikuar të zhvillohej në qendrën kërkimore Bandim Health Project, e cila vepron në Guinea-Bissau që prej vitit 1978.
Nga 14 mijë të porsalindurit që parashikohej të përfshiheshin, 7 mijë do të vaksinoheshin kundër hepatitit B menjëherë pas lindjes, ndërsa 7 mijë të tjerët nuk do ta merrnin atë dozë.
Studiuesit argumentonin se qëllimi ishte të hetoheshin efektet e mundshme të vaksinës në shëndetin e përgjithshëm të foshnjave, përtej mbrojtjes nga hepatiti B.
Ata e konsideronin Guinea-Bissau një vend të përshtatshëm për studimin, pasi vaksina kundër hepatitit B nuk jepet ende në mënyrë rutinë në lindje, por në moshën gjashtëjavëshe. Autoritetet kishin planifikuar ta përfshinin dozën e lindjes në kalendarin kombëtar të vaksinimit në vitin 2028.
Megjithatë, pikërisht kjo mënyrë organizimi shkaktoi reagime të forta nga ekspertët ndërkombëtarë të shëndetit publik.
Përfaqësuesi i OBSH-së në Guinea-Bissau, Walter Kazadi Mulombo, e cilësoi të papranueshme që foshnjave t’u mohohej një ndërhyrje mjekësore me efektivitet të provuar.
“Vaksina është përdorur për më shumë se 30 vjet në mbi 115 vende. Një studim që ua mohon këtë ndërhyrje disa të porsalindurve është joetik”, deklaroi ai për BBC-në.
Rreziku është veçanërisht i lartë në Guinea-Bissau, ku, sipas të dhënave të cituara në reportazh, gati një e pesta e popullsisë është e infektuar me hepatitin B.
Virusi prek mëlçinë dhe mund të transmetohet nga nëna te fëmija gjatë lindjes. Foshnjat që infektohen në këtë periudhë kanë rrezik shumë të lartë për të zhvilluar infeksion kronik, i cili mund të shkaktojë më vonë cirrozë, insuficiencë të mëlçisë ose kancer.
Për këtë arsye, OBSH rekomandon që vaksina kundër hepatitit B të jepet sa më shpejt pas lindjes, idealisht brenda 24 orëve të para.
Kritikat ndaj projektit nuk u kufizuan vetëm te rreziku shëndetësor. Ekspertët ngritën edhe pyetjen nëse popullsitë e varfra afrikane po përdoreshin për eksperimente që nuk do të pranoheshin në vendet e pasura.
Profesori Gavin Yamey, ekspert i shëndetit global në Universitetin Duke në SHBA, deklaroi se projekti mbante shenja të qarta të neokolonializmit.
Ai vuri në pikëpyetje arsyen pse një eksperiment i tillë nuk zhvillohej në Danimarkë, vendi ku ndodhet universiteti përgjegjës për kërkimin.
Financimi prej 1.6 milionë dollarësh ishte miratuar në dhjetor 2025 nga Qendrat Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) për Universitetin e Danimarkës Jugore.
Ndërkohë, qeveria e Guinea-Bissau kishte ndaluar që në janar zhvillimin e studimeve të tilla mbi vaksinën kundër hepatitit B te fëmijët dhe kishte kërkuar ndihmën e ekspertëve të Qendrave Afrikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve për vlerësimin e projektit.
Ministri i Shëndetësisë, Quinhin Nantote, deklaroi në tetor se ndalimi mbetej në fuqi dhe se ishte i indinjuar nga raportimet se eksperimenti mund të zhvillohej pavarësisht vendimit të autoriteteve.
Polemikat u thelluan pasi universiteti danez njoftoi se një version i rishikuar i studimit kishte marrë miratim etik nga autoritetet përkatëse në Guinea-Bissau, pretendim që ministri e kundërshtoi.
Universiteti sqaroi se projekti kishte marrë vlerësim pozitiv nga komiteti i tij i etikës, por pranoi se ky miratim nuk zëvendësonte autorizimin e nevojshëm nga autoritetet vendase.
Dekani Jakob Grauslund konfirmoi se eksperimenti nuk kishte filluar, asnjë foshnjë nuk ishte regjistruar dhe asnjë vaksinim nuk ishte kryer në kuadër të studimit.
Më 19 tetor, policia gjyqësore e Guinea-Bissau kontrolloi ambientet e qendrës kërkimore Bandim në kryeqytetin Bissau dhe sekuestroi një sasi vaksinash kundër hepatitit B.
Autoritetet nuk bënë të ditur numrin e dozave të sekuestruara dhe as arsyet e plota të hetimit. Ato sqaruan se sekuestrimi nuk nënkuptonte se vaksinat ishin të dëmtuara apo të pasigurta.
Çështja ka marrë edhe përmasa politike në SHBA, ku Robert F. Kennedy Jr. ka mbështetur prej kohësh kërkime që vënë në diskutim disa aspekte të sigurisë së vaksinave.
Nën drejtimin e tij, një panel amerikan i vaksinimit u përpoq të ndryshonte rekomandimin shumëvjeçar për vaksinimin e të gjithë të porsalindurve kundër hepatitit B, por ndryshimet u bllokuan më pas nga një gjykatës federal.
Pas polemikave, OBSH po bashkëpunon me qeverinë e Guinea-Bissau për ta përshpejtuar futjen e vaksinës kundër hepatitit B menjëherë pas lindjes, mundësisht që në tremujorin e parë të vitit 2027, në vend të vitit 2028.
Burimi: BBC
