Gazeta prestigjioze britanike The Guardian i ka kushtuar një reportazh kullave tradicionale shqiptare dhe përpjekjeve për t’i shndërruar ato në bujtina turistike. Gazetari dhe fotografi Nick St Oegger përshkruan një Shqipëri larg plazheve dhe destinacioneve të njohura, ku shtëpitë e vjetra prej guri, natyra dhe mikpritja e banorëve po krijojnë mundësi të reja për zhvillimin e turizmit.
Reportazhi nis me përshkrimin e një mëngjesi në një kullë shqiptare, mes dritës që hyn nga dritaret e vogla prej guri, kërcitjes së dyshemeve prej druri, tingujve të këmborëve të deleve dhe aromës së bukës së sapopjekur.
Gazetari shkruan se përvoja të krijon përshtypjen sikur je kthyer pas në kohë, megjithëse ndodhesh në Shqipërinë e sotme.
Në qendër të reportazhit është një itinerar i ri turistik, i quajtur Tower Trail, i zhvilluar nga Shoqata Shqiptare e Agroturizmit. Ai përshkon zona pak të vizituara të Mirditës, Matit, Bulqizës dhe Dibrës, duke lidhur fshatra tradicionale, pyje, lugina dhe shtëpi karakteristike prej guri.
Itinerari shtrihet në më shumë se 160 kilometra dhe është projektuar për t’u përshkuar në këmbë, me guidë, gjatë nëntë ditëve.
The Guardian ndalet te historia e kullave shqiptare, të ndërtuara për t’u bërë ballë kushteve të vështira natyrore dhe konflikteve të dikurshme. Shumë prej tyre u konfiskuan gjatë regjimit komunist dhe iu kthyen pronarëve në gjendje të dëmtuar, ndërsa emigrimi dhe largimi i banorëve nga fshatrat gjatë dekadave të fundit i lanë të braktisura.
Nik Nikolli, drejtues i qendrës kulturore Infokulla në Rubik, i tregon gazetarit se shumë fshatra përgjatë itinerarit kanë mbetur vetëm me një ose dy familje.
“Po i humbasim traditat sepse njerëzit nuk po qëndrojnë më këtu”, shprehet ai.
Sipas Nikollit, zhvillimi i turizmit mund t’i nxisë banorët të hapin kullat dhe fermat e tyre për vizitorët, duke siguruar të ardhura shtesë dhe duke ruajtur trashëgiminë kulturore.
Një vend të veçantë në reportazh zë mikpritja shqiptare. Gazetari tregon se gjatë udhëtimit ai dhe guida e tij ftoheshin vazhdimisht nga banorët për kafe dhe gostiteshin me rrush, kumbulla e arra të freskëta.
Në fshatin Bruç, ai sjell historinë e 91-vjeçares Hajrija Qerimi, e cila kujton se në kullën ku u rrit familja e saj priste vazhdimisht udhëtarë.
“Në tryezë nuk kishte kurrë më pak se dhjetë njerëz”, tregon ajo, duke kujtuar këshillën e të atit se askush nuk duhej të largohej nga shtëpia pa marrë mikpritjen më të mirë.
Një tjetër histori është ajo e Luli Hupit, pronarit të Kullës Hupi në fshatin Dushaj. Pasi punoi për vite me radhë në një minierë, ai kurseu para për të restauruar gradualisht kullën familjare, të cilën e hapi si bujtinë në vitin 2021.
Sot, ai bashkëpunon me më shumë se dhjetë familje të zonës që furnizojnë bujtinën me mish, djathë, mjaltë, bukë dhe produkte të tjera vendase.
Hupi i tregon gazetarit se nuk synon turizmin masiv, por një përvojë autentike për vizitorët.
“Njerëzit më thonë se jam budalla që nuk kam 50 tavolina në restorant. Por unë nuk dua 50 tavolina, dua dhjetë dhe dua që njerëzit të rezervojnë një muaj përpara”, shprehet ai.
Reportazhi prezanton edhe nismën e Labinot Murrjes, i cili ka krijuar një kamping të vogël pranë lumit Drini i Zi, me disa kabina dhe hapësira për çadra. Ai shpjegon se banorët fillimisht dyshonin se turistët do të interesoheshin për një vend kaq të largët, por mbërritja e vizitorëve ndryshoi perceptimin e tyre.
The Guardian vëren se ndërsa turizmi në Shqipëri është rritur ndjeshëm, zhvillimi është përqendruar kryesisht në bregdet dhe në Alpet e Veriut. Ndërkohë, zonat rurale në brendësi të vendit kanë mbetur më pak të përfshira në këtë rritje.
Sipas reportazhit, restaurimi i kullave dhe ruajtja e traditës së mikpritjes mund të jenë një alternativë për zhvillimin e zonave rurale, duke u ofruar vizitorëve një përvojë të ndryshme nga turizmi masiv.
Gazeta britanike thekson se një natë qëndrimi në një kullë të restauruar kushton duke filluar nga rreth 35 paund për një dhomë dyshe.
Burimi: The Guardian, Nick St Oegger, Reportazhi është realizuar me mbështetjen e organizatës gjermane GIZ.
