Prokurorë që krijojnë marrëdhënie seksuale me persona që kanë hetuar, të tjerë që kërcënojnë të dyshuarit gjatë marrjes në pyetje dhe drejtues të akuzuar për abuzime seksuale ndaj vartësve. Një seri skandalesh ka tronditur prokurorinë japoneze dhe tani kryeprokurori i ri, Ryuji Kawahara, merr drejtimin me detyrën e vështirë për të rikthyer besimin e publikut.
Ryuji Kawahara, 61 vjeç, mori të mërkurën detyrën e Prokurorit të Përgjithshëm të Japonisë, pasi kishte drejtuar Prokurorinë e Lartë të Tokios.
Në konferencën e tij të parë për shtyp, ai pranoi hapur problemin me të cilin përballet institucioni.
“Publiku kohët e fundit e ka parë prokurorinë me një sy kritik. Do të mbaj gjithmonë parasysh se puna e prokurorëve mbështetet te besimi i publikut dhe do të bëj gjithçka për të qenë në lartësinë e këtij besimi”, deklaroi Kawahara.
Dhe arsyet për këtë mosbesim nuk janë të pakta.
Prokurori krijoi marrëdhënie me gruan që kishte marrë në pyetje
Një nga rastet më të rënda shpërtheu në fund të korrikut.
Ish-prokurori Masahito Nishida, 48 vjeç, i cili kishte shërbyer si drejtues hetimesh në njësinë speciale të Prokurorisë së Tokios, u shkarkua nga detyra.
Sipas hetimit të brendshëm, Nishida kishte krijuar një marrëdhënie me një grua të cilën e kishte marrë në pyetje si të dyshuar.
Pasi ndaj saj u ngrit një akuzë në procedurë të përmbledhur në vitin 2024, prokurori pati marrëdhënie seksuale me të në shumë raste.
Gjatë hetimit të brendshëm, ai u justifikua duke thënë se kishte ndier se gruaja kishte simpati ndaj tij dhe se kishte “ulur vigjilencën”.
Rasti konsiderohet veçanërisht serioz për shkak të pozicionit të Nishidës. Ai nuk ishte një prokuror periferik, por një drejtues në njësinë speciale që merret me çështje të ndjeshme të politikës, administratës dhe biznesit.
Në vitin 2024 ai kishte drejtuar hetime që çuan në ngritjen e akuzave ndaj parlamentarëve dhe financierëve të fraksioneve të Partisë Liberal Demokratike në skandalin e fondeve politike.
Një prokuror i lartë japonez e përmblodhi problemin kështu: edhe nëse një marrëdhënie e tillë nuk ka ndikuar realisht në hetim, ajo krijon menjëherë dyshimin se prokurori mund të ketë favorizuar personin që po hetonte.
Prokurorë që kërcënonin të dyshuarit
Por Nishida është vetëm një nga rastet.
Mes viteve 2024 dhe 2026, dy prokurorë të njësive speciale të Tokios dhe Osakës u përfshinë në raste të veçanta të sjelljes së papërshtatshme gjatë marrjes në pyetje.
Ata u kishin bërtitur të dyshuarve me shprehje të tilla si: “Mos e merr lehtë prokurorinë” dhe “Mos na fajëso ne që ti nuk po flet”.
Çështjet përfunduan në gjykatë dhe përgjegjësia penale e prokurorëve është njohur me vendime gjyqësore.
Edhe këtu bëhej fjalë për prokurorë me eksperiencë, të përzgjedhur për njësitë speciale pikërisht për aftësitë e tyre hetimore. Njëri kishte shërbyer madje si drejtues në njësinë speciale të Prokurorisë së Tokios.
“Është e pashmangshme që dikush ta konsiderojë këtë një problem të gjithë organizatës, përfshirë vendimet e personelit që vendosën prokurorë problematikë në pozicione kyçe”, tha një prokuror i lartë.
Edhe ish-kryeprokurori i Osakës nën akuzë
Skandalet nuk janë kufizuar vetëm te mënyra e zhvillimit të hetimeve.
Në vitin 2024, ish-kryeprokurori i Prokurorisë së Distriktit të Osakës u arrestua dhe u akuzua për një vepër penale seksuale ndaj një prokuroreje që ishte vartëse e tij.
Rasti shkaktoi reagime edhe në parlament, ku u kërkua ngritja e një komisioni të pavarur të palës së tretë për të hetuar problemet brenda institucionit.
Një institucion me pushtet të madh dhe pak kontroll nga jashtë
Debati bëhet edhe më i rëndësishëm për shkak të fuqisë që ka prokuroria në sistemin japonez.
Prokurorët kanë kompetencë shumë të madhe në vendimin nëse një person do të akuzohet apo jo, ndërsa kontrolli i jashtëm mbi institucionin konsiderohet relativisht i kufizuar.
Edhe qëndrimi i prokurorisë në raste të tjera ka shkaktuar kritika.
Kur Iwao Hakamata u shpall i pafajshëm në rigjykimin e vitit 2024 për vrasjen e katër anëtarëve të një familjeje në prefekturën Shizuoka, kryeprokurorja e atëhershme Naomi Unemoto deklaroi se “nuk mund ta pranonte” vendimin. Më pas ndaj saj u ngrit një padi për shpifje.
Përplasjet vazhduan edhe gjatë diskutimeve për reformimin e sistemit të rigjykimeve, kur Ministria e Drejtësisë dhe prokuroria këmbëngulën për ruajtjen e së drejtës së tyre për të apeluar, duke hasur kundërshtime edhe brenda Partisë Liberal Demokratike.
A duhet kontroll nga jashtë?
Kawahara konsiderohet brenda sistemit si një drejtues me eksperiencë të gjerë dhe profil të balancuar. Ai ka punuar si në njësitë speciale të hetimit dhe në sektorin penal, ashtu edhe në poste të larta në Ministrinë e Drejtësisë.
I pyetur se si synon ta reformojë institucionin, ai tha se prokurorët duhet të ruajnë standarde të larta etike dhe t’u rikthehen vazhdimisht “Parimeve të Prokurorisë”, ku theksohen drejtësia dhe paanshmëria.
Por ekspertët mendojnë se vetëm kontrolli i brendshëm mund të mos mjaftojë.
Akira Goto, profesor emeritus në Universitetin Aoyama Gakuin dhe ish-anëtar i një paneli të pavarur që hetoi një skandal të manipulimit të provave në vitin 2010, thotë se prokuroria shpesh nuk e kupton se perceptimi i saj është larguar nga ai i shoqërisë.
Pas skandaleve të mëparshme u krijua një këshill konsultativ që u mundëson prokurorëve të marrin mendime nga ekspertë të jashtëm. Por vitet e fundit ky organ është mbledhur vetëm rreth një herë në vit.
Sipas Gotos, pikërisht këtu duhet të nisë ndryshimi: të përfshihet më shumë një këndvështrim i jashtëm për të kuptuar jo vetëm çfarë kanë bërë gabim individë të caktuar, por pse sistemi i ka lejuar këto probleme të përsëriten.
Kjo është edhe prova e parë e madhe për kryeprokurorin e ri japonez. Ryuji Kawahara nuk merr drejtimin vetëm të një institucioni të fuqishëm, por të një institucioni që duhet të bindë publikun se prokurorët që kërkojnë llogari nga të tjerët janë vetë të gatshëm t’u nënshtrohen të njëjtave standarde.
