Një referendum europian me një paradoks të rrallë: qeveria islandeze mbështet afrimin me Bashkimin Evropian, por nuk dëshiron që vetë BE-ja të bëjë fushatë për ta bindur elektoratin.
Më 29 gusht, qytetarët e Islandës do të vendosin në referendum nëse vendi duhet të rifillojë dhe të vazhdojë negociatat për anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Qeveria e kryeministres Kristrún Frostadóttir mbështet votën “Po”, por njëkohësisht i ka bërë të qartë Brukselit se ky duhet të jetë një vendim i islandezëve.
Sipas burimeve të cituara nga Euractiv, autoritetet islandeze i kanë kërkuar Komisionit Evropian të qëndrojë jashtë fushatës së referendumit. BE-ja mund të japë informacion dhe përgjigje kur i kërkohen, por nuk duhet të përpiqet të bindë votuesit.
Kërkesa nuk është e parëndësishme. Gjatë muajve të fundit, figura të larta politike evropiane kanë vizituar Reykjavikun dhe disa prej tyre janë shprehur hapur në favor të afrimit të Islandës me BE-në. Vetëm gjatë vitit 2026, të paktën shtatë politikanë të nivelit të lartë nga vende të ndryshme evropiane kanë bërë deklarata publike në mbështetje të procesit.
Ministri i Jashtëm francez Jean-Noël Barrot ka argumentuar se Islanda “nuk ka asgjë për të humbur” nëse voton “Po”, ndërsa komisioneri evropian për peshkimin, Costas Kadis, ka sinjalizuar se edhe çështjet që lidhen me sektorin e peshkimit mund të jenë pjesë e argumenteve në favor të afrimit me Unionin.
Por qeveria islandeze është pro procesit evropian, ama nuk dëshiron që Brukseli të bëhet protagonist i tij.
Arsyeja është edhe politike. Një referendum që prek sovranitetin, ekonominë dhe të ardhmen e vendit mund të kthehet lehtësisht në një debat mbi ndërhyrjen nga jashtë, nëse krijohet përshtypja se përgjigjja që duhet të japin qytetarët po u sugjerohet nga Brukseli apo nga qeveritë e vendeve të tjera evropiane.
Dhe në Islandë kjo është veçanërisht delikate. Marrëdhënia me BE-në ka qenë prej vitesh një çështje e ndjeshme, sidomos për shkak të peshkimit, një sektor me peshë të madhe ekonomike, por edhe simbolike për vendin.
Sondazhet tregojnë një garë të ngushtë. Në disa matje “Po”-ja ka një epërsi të vogël, ndërsa në të tjera dy kampet janë pothuajse të barabarta. Rreth 8% e votuesve rezultojnë ende të pavendosur.
Edhe një fitore e “Po”-së më 29 gusht nuk do ta bënte automatikisht Islandën anëtare të Bashkimit Evropian. Vota do t’i hapte rrugën rifillimit të negociatave. Pas përfundimit të tyre, pritet që qytetarët të thirren sërish për të vendosur nëse duan apo jo anëtarësimin përfundimtar.
Islanda, të paktën për momentin, duket se e ka dhënë përgjigjen e saj: Brukseli mund ta mbajë derën hapur dhe të shpjegojë çfarë ndodhet përtej saj. Por vendimin nëse do ta kalojnë apo jo atë derë duhet ta marrin vetë islandezët.
