Gjithnjë e më shumë spanjollë po i afrohen pensionit pa një shtëpi në pronësi dhe të varur nga tregu i shtrenjtë i qirave. Në vitin 2024, 14.9% e familjeve të drejtuara nga persona 45–65 vjeç jetonin me qira, më shumë se dyfishi i nivelit të vitit 2004. Ekspertët paralajmërojnë se një problem i konsideruar deri tani si krizë e të rinjve po shndërrohet në një sfidë sociale për brezin që po plaket.
Ramón Bultó është 57 vjeç dhe, megjithëse ende punon, mendon që tani për një pyetje që deri pak vite më parë do të dukej e pazakontë për shumë spanjollë të brezit të tij: ku do të jetojë kur të dalë në pension?
Ai banon me qira në lagjen Buenavista të Getafes, një qytet pranë Madridit, së bashku me vajzën e tij të madhe, Gabriela, 21 vjeç, studente. Punon në sektorin e teknologjisë së informacionit të një kompanie shumëkombëshe dhe paguan 751 euro qira në muaj.
Por e ardhmja e shqetëson.
“Sigurisht që situata më shqetëson. Mund ta zgjas jetën time profesionale edhe disa vite për të rritur pensionin, por edhe kështu ka shumë mundësi që të më duhet të zhvendosem në një qytet të vogël, larg vajzave të mia, miqve dhe qytetit ku kam lindur dhe jam rritur”, thotë ai për El País.
Tre vjet më parë, me mbështetjen e Sindikatës së Qiramarrësve të Madridit, Bultó refuzoi të nënshkruante një kontratë të re me qira prej 1,100 eurosh në muaj me fondin Fidere. Sot vazhdon të paguajë 751 euro, por pasiguria për vitet e ardhshme mbetet.
Historia e tij nuk është më një rast i izoluar.
Qiraja nuk është më vetëm problem i të rinjve
Kriza e banesave në Spanjë po ndryshon profilin e qiramarrësit. Për vite me radhë, debati publik është përqendruar te të rinjtë që nuk arrijnë të blejnë banesën e parë. Por të dhënat tregojnë se gjithnjë e më shumë njerëz të moshës së mesme dhe persona që po i afrohen pensionit po mbeten në tregun e qirave.
Në një vend ku pronësia e shtëpisë është konsideruar tradicionalisht një nga format kryesore të sigurisë ekonomike për pleqërinë, ky ndryshim po krijon një problem të ri social.
Sipas të dhënave të Institutit Kombëtar të Statistikave të Spanjës, në vitin 2024 rreth 14.9% e familjeve të drejtuara nga persona të moshës 45 deri në 65 vjeç jetonin me qira. Në vitin 2004 kjo përqindje ishte vetëm 6.5%.
Edhe mes personave mbi 65 vjeç tendenca është në rritje: 5.2% e familjeve të kësaj grupmoshe jetonin me qira në vitin 2024, kundrejt 3.2% dy dekada më parë.
Josep Oliver, profesor emeritus i ekonomisë së aplikuar në Universitetin Autonom të Barcelonës, e përshkruan situatën me një shprehje të fortë: “një bombë me sahat”.
Sipas tij, qeveria dhe politikat publike duhet të reagojnë me urgjencë ndaj nevojave të një grupi që po i afrohet ose tashmë ka arritur moshën e pensionit.
Sot, rreth 32% e të gjitha familjeve që jetojnë me qira në Spanjë drejtohen nga persona 50 vjeç e lart.
Ramón Bultó e sheh problemin nga përvoja personale.
“Blerja e një banese po bëhet gjithnjë e më e vështirë, kryesisht sepse njerëzit nuk arrijnë të kursejnë paratë për pagesën fillestare, pikërisht për shkak të qirave të larta që paguajmë”, thotë ai.
“Ky treg do të shpërthejë”, paralajmëron 57-vjeçari.
Familjet me të ardhura të ulëta japin 44% të të ardhurave vetëm për qiranë
Mesatarisht, familjet e drejtuara nga persona mbi 50 vjeç shpenzojnë rreth 25% të të ardhurave për qiranë. Por kjo mesatare fsheh dallime të mëdha.
Problemi bëhet shumë më serioz te familjet me të ardhura të ulëta.
Sipas analizës së cituar nga El País, më shumë se 37% e kontratave të qirasë janë të përqendruara te një e treta e familjeve me të ardhurat më të ulëta.
Këto familje shpenzojnë mesatarisht 44% të të ardhurave të tyre vetëm për qiranë, shumë mbi pragun prej 30% që konsiderohet përgjithësisht kufiri maksimal i përballueshmërisë.
Nëse kësaj shume i shtohen energjia elektrike, uji dhe shpenzimet e tjera bazë të banesës, atyre u mbetet më pak se gjysma e të ardhurave për të përballuar të gjitha nevojat e tjera.
Problemi, sipas ekspertëve, është se debati politik vazhdon të trajtojë krizën e banesave kryesisht si problem të të rinjve.
“Në këtë kontekst të plakjes së popullsisë ekziston një grup, personat 50 vjeç e lart, që nuk është pjesë e debatit publik, i cili përqendrohet vetëm te të rinjtë”, argumenton Oliver.
Sipas tij, personat nën 30 vjeç përfaqësojnë vetëm rreth 8% të tregut të qirave.
Elena Martínez, sociologe dhe drejtuese e kërkimit dhe vlerësimit në organizatën jofitimprurëse Provivienda, thotë se është krijuar ideja se strehimi është kryesisht një problem i brezit të ri, ndërkohë që edhe në grupmoshat e tjera ka situata gjithnjë e më shqetësuese.
Divorci në moshën e mesme mund të nënkuptojë nevojën për dy shtëpi
Arsyet e rritjes së numrit të qiramarrësve në moshë të mesme janë të shumta.
Çmimet e banesave vazhdojnë të rriten, financimi është më i vështirë dhe shumë persona që kanë kaluar njëra pas tjetrës krizat ekonomike të dekadave të fundit nuk kanë arritur të krijojnë kapitalin e nevojshëm për pagesën fillestare të një kredie hipotekore.
Ana Solozábal, nënkryetare e Shoqatës së Kompanive të Pasurive të Paluajtshme të Madridit, thotë se një pjesë e popullsisë 50–60 vjeç nuk zotëron kapitalin e nevojshëm për të përballuar pagesën fillestare të një hipoteke.
Por ka edhe një faktor tjetër: ndryshimi i strukturës së familjes.
Divorcet dhe ndarjet bëjnë që një familje që më parë kishte nevojë për një banesë, në mesin e jetës të ketë nevojë për dy. Paralelisht po shtohen familjet me vetëm një person, të cilat kanë më pak mundësi për të kursyer.
Iván Aranda, 46 vjeç, është një prej tyre.
Ai është i ndarë, ka dy fëmijë dhe punon në konsulencën për energjinë e rinovueshme. Jeton me qira në Arganzuela të Madridit dhe paguan 1,300 euro në muaj. Në zonën ku banon, apartamente të ngjashme ofrohen deri në rreth 1,700 euro.
Ai paguan më pak sepse pronari është mik i tij.
Vendndodhja gjithashtu nuk është zgjedhur rastësisht: Aranda kërkonte të jetonte pranë ish-partneres në mënyrë që kujdesi dhe lëvizjet e fëmijëve mes dy prindërve të ishin më të menaxhueshme.
Megjithatë, pasiguria është e madhe.
“Kam një punë të mirë tani, por do të ishte e vështirë ta ruaja nivelin aktual të shpenzimeve nëse vitin tjetër nuk do ta kisha më”, thotë ai.
Ajo që e shqetëson më shumë është pensioni.
“Mendoj se çfarë do të ndodhë kur të dal në pension: të paguaj çdo muaj gjithë ato para pa u kthyer në një pasuri që është e imja dhe, pas 20 vjetësh, të mos kem një vend timin.”
“Nga 30 njoftime, nuk arrita të shoh asnjë apartament”
Problemi nuk është vetëm çmimi, por edhe mungesa e ofertës.
Aranda tregon se gjatë kërkimit të një banese kontaktoi rreth 30 njoftime të publikuara në portalet e pasurive të paluajtshme dhe nuk arriti të vizitonte fizikisht asnjë apartament.
Blerja e një apartamenti me tre dhoma, të ngjashëm me atë ku jeton aktualisht, është jashtë mundësive të tij.
Ai thotë se nuk e konsideron qiranë problem në vetvete. Problemi është të jetosh me qira në një treg ku oferta është e kufizuar dhe çmimet janë shumë të larta.
“Po përpiqem të krijoj një plan, por, sinqerisht, nuk më vjen asnjë në mendje. Jam më shumë i prirur të kryqëzoj gishtat dhe të shpresoj që gjërat të mbeten kështu. E di sa me fat jam që kam këtë apartament”, thotë ai.
Edhe Ramón Bultó mendon se qiraja mund të ishte një alternativë normale nëse qiramarrësit do të kishin më shumë siguri.
“Prindërit e mi jetuan gjithë jetën e tyre me një kontratë qiraje pa afat dhe me qira të kontrolluar”, kujton ai.
Në pension, rreziku bëhet edhe më i madh
Pedro Martínez është 65 vjeç. Për shkak të pasojave të ndryshme të COVID-19, ai merr pagesë papunësie dhe të ardhurën minimale të garantuar të Spanjës. Në total, të ardhurat e tij janë rreth 650 euro në muaj.
Ka jetuar gjithmonë me qira në qytete të ndryshme, pasi për vite ka punuar si kuzhinier.
Me ndihmën e Provivienda-s, arriti të siguronte një banesë të subvencionuar të administruar nga ndërmarrja publike e banesave e Këshillit Provincial të Granadës.
Rasti i tij tregon se çfarë mund të ndodhë kur qiraja vazhdon edhe pas daljes në pension, ndërsa të ardhurat bien.
Sipas të dhënave të cituara në analizë, 22.7% e familjeve të drejtuara nga persona mbi 65 vjeç përballen me pasiguri në strehim.
Për këtë grupmoshë, pesha e qirasë ndaj të ardhurave rritet përsëri dhe bëhet e krahasueshme me atë që përjetojnë të rinjtë.
“Qiraja është kthyer në një faktor cenueshmërie ekonomike në çdo fazë të jetës dhe, sigurisht, edhe në pleqëri”, shpjegon Elena Martínez.
Nga 66% pronarë të rinj, në vetëm 31.8%
Ndryshimi që ka ndodhur në Spanjë gjatë dy dekadave të fundit shihet qartë edhe te brezat e rinj.
Sipas analizave të CaixaBank Research, në fillim të viteve 2000 rreth 66% e të rinjve spanjollë ishin pronarë të banesës ku jetonin.
Sot kjo përqindje ka rënë në vetëm 31.8%.
Për disa familje, kjo do të thotë se blerja e shtëpisë thjesht po shtyhet për një moshë më të vonshme. Por për një numër gjithnjë e më të madh njerëzish, pronësia mund të mos vijë kurrë.
Për një vend si Spanja, ku shtëpia në pronësi ka shërbyer historikisht jo vetëm si strehë, por edhe si një lloj sigurie ekonomike për pleqërinë, kjo mund të ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si një pjesë e popullsisë do ta përballojë pensionin.
Ramón Bultó e ka menduar tashmë skenarin e tij: të punojë më gjatë për një pension më të lartë dhe, nëse kjo përsëri nuk mjafton për të përballuar qiranë pranë Madridit, të largohet drejt një qyteti apo fshati më të lirë.
Çmimi, në këtë rast, nuk do të ishte vetëm financiar. Do të ishte largimi nga vajzat, miqtë dhe vendi ku ka kaluar gjithë jetën.
Burimi: El Pais
