Jean-Luc Mélenchon ka hedhur në debatin politik francez një propozim që, në pamje të parë, duket pothuajse i parezistueshëm: të anulohet pjesa e borxhit publik të Francës që mbahet nga sistemi i bankave qendrore të eurozonës.
Ideja është e thjeshtë. Nëse një pjesë e borxhit francez ndodhet në bilancet e Bankës së Francës dhe të Eurosistemit, pse shteti duhet të vazhdojë ta trajtojë atë njësoj si borxhin që u detyrohet investitorëve privatë?
Mélenchon propozon anulimin e rreth 18% të borxhit publik francez, duke argumentuar se kjo do t’i krijonte qeverisë hapësirë për politika sociale dhe investime, pa rritur taksat apo shkurtuar më tej shpenzimet.
Ai nuk e paraqet si një falimentim klasik dhe as si një veprim që Franca duhet ta ndërmarrë e vetme. Synimi i deklaruar është një marrëveshje në nivel evropian për borxhin që bankat qendrore grumbulluan gjatë viteve të blerjeve masive të obligacioneve.
Por pikërisht këtu ideja politike përplaset me arkitekturën mbi të cilën është ndërtuar euroja.
Presidentja e Bankës Qendrore Evropiane, Christine Lagarde, e ka cilësuar anulimin e borxhit “financiarisht të rrezikshëm” dhe të papajtueshëm me traktatet evropiane, duke iu referuar nenit 123 të Traktatit për Funksionimin e Bashkimit Evropian dhe ndalimit të financimit monetar të qeverive.
Problemi, sipas saj, nuk mbaron me fshirjen e një shifre nga bilanci. Franca do të vazhdojë të ketë nevojë të marrë borxh. Dhe një shtet që u thotë sot kreditorëve se një pjesë të detyrimeve nuk do ta paguajë, nesër mund të detyrohet të paguajë shumë më tepër për t’i bindur ata që t’i japin përsëri para.
Me një borxh publik që tashmë kalon 116% të PBB-së, ky nuk është një rrezik teorik.
Edhe presidenti i Bundesbankës, Joachim Nagel, e kundërshton idenë. Sipas tij, anulimi i borxhit nga BQE-ja apo bankat qendrore kombëtare do të ishte në thelb financim i qeverive përmes bankës qendrore dhe do të hapte një precedent të rrezikshëm për të gjithë eurozonën. Sepse nëse bëhet për Francën, pse të mos bëhet nesër për një tjetër vend me borxh të lartë?
Këtu qëndron edhe frika më e madhe e bankierëve qendrorë. Çështja nuk është vetëm sa miliardë do të zhdukeshin nga borxhi francez, por çfarë do të ndodhte me kufirin që ndan qeveritë nga banka qendrore. Nëse qeveritë mund të mbështeten te BQE-ja për t’u çliruar nga borxhet, pavarësia e politikës monetare fillon të humbasë kuptimin.
Guvernatori i Bankës së Francës, Emmanuel Moulin, ka qenë edhe më i drejtpërdrejtë, duke e cilësuar propozimin “të paligjshëm, të rrezikshëm dhe të padobishëm”.
Megjithatë, është tepër e lehtë që debati të mbyllet këtu dhe Mélenchon të etiketohet thjesht si populisti që kërkon të fshijë borxhin me një të rënë të lapsit.
Nëse eurozona do të pranonte një mekanizëm për anulimin e borxhit që mbahet nga bankat qendrore, vende të tjera do të kërkonin të njëjtën gjë. Nëse, në të kundërt, çdo diskutim për ristrukturimin e tij përjashtohet që në nisje, problemi i borxheve të larta nuk zhduket. Vetëm shtyhet.
Borxhi publik nuk është thjesht përqindja që publikohet çdo vit në tabelat e buxhetit. Pas tij qëndron aftësia e një shteti për të marrë para nesër dhe çmimi që do të paguajë për to. Besueshmëria e humbur mund të kushtojë shumë më tepër se kursimi i momentit.
Mélenchon mund të ketë propozuar një zgjidhje juridikisht problematike dhe financiarisht shumë të rrezikshme. Por kjo nuk e bën problemin që ai ngre më pak real.
Borxhi nuk zhduket thjesht duke e fshirë me laps nga bilanci i një banke qendrore. Por as nuk mund të rritet pafundësisht me shpresën se faturën do ta zgjidhë dikush tjetër, një ditë më vonë.
Dhe pikërisht mes këtyre dy të vërtetave po hapet një nga debatet ekonomike më interesante të Francës para zgjedhjeve të vitit 2027.
