Një gjykatë në Londër ka rrëzuar një vendim arbitrazhi prej 96.5 milionë dollarësh të dhënë në favor të investitorëve nga Katari kundër Arabisë Saudite, duke arritur në përfundimin se nuk ekzistonte një marrëveshje e vlefshme arbitrazhi që i jepte juridiksion tribunalit.
Çështja Qatar Pharma for Pharmaceutical Industries dhe Dr. Ahmed Bin Mohammad Al Haie Al Sulaiti kundër Mbretërisë së Arabisë Saudite lidhej me masat e ndërmarra nga Riadi gjatë krizës diplomatike me Katarin në vitin 2017. Investitorët pretendonin se këto masa kishin dëmtuar investimin e Qatar Pharma-s në Arabinë Saudite dhe kishin cenuar mbrojtjet e parashikuara nga marrëveshja e investimeve e Organizatës së Bashkëpunimit Islamik (OIC).
Arbitrazhi, i zhvilluar sipas Rregullave të ICC-së dhe me seli në Londër, përfundoi më 23 tetor 2024 me një vendim në favor të investitorëve. Ata kishin kërkuar rreth 362.2 milionë dollarë, ndërsa tribunali u njohu rreth 96.5 milionë dollarë.
Arabia Saudite kundërshtoi juridiksionin e tribunalit dhe më 20 nëntor 2024 iu drejtua gjykatës angleze për anulimin e vendimit.
Pse u rrëzua vendimi?
Pika vendimtare nuk ishte nëse investitorët kishin pësuar dëm, por një çështje edhe më themelore: a kishte pranuar Arabia Saudite që kjo mosmarrëveshje të zgjidhej në arbitrazh?
Gjykata arriti në përfundimin se marrëveshja e OIC-së nuk përmbante në këtë rast një pëlqim automatik dhe të pakushtëzuar të shtetit për arbitrazh, por vetëm një ofertë të kushtëzuar. Kushti i nevojshëm për ta shndërruar këtë ofertë në një marrëveshje detyruese arbitrazhi nuk ishte përmbushur.
Për pasojë, tribunali nuk kishte bazën e nevojshme juridike për të shqyrtuar çështjen dhe vendimi prej 96.5 milionë dollarësh u la mënjanë.
Vetëm fakti që një traktat ndërkombëtar parashikon mundësinë e arbitrazhit nuk do të thotë se investitori mund ta nisë automatikisht atë. Duhet të provohet se shteti ka dhënë pëlqimin e tij dhe se janë plotësuar kushtet që e bëjnë atë pëlqim efektiv.
Pse Londra?
Londra ishte selia juridike e arbitrazhit. Për këtë arsye, gjykatat angleze kishin kompetencën të kontrollonin vlefshmërinë e vendimit tё arbitrazhit dhe juridiksionin e tribunalit.
Investitorët kishin kërkuar ndërkohë ekzekutimin e vendimit edhe në Shtetet e Bashkuara, por Gjykata Federale e Distriktit Jugor të Nju Jorkut e pezulloi procedurën më 22 prill 2026, në pritje të rezultatit të procesit në Londër.
Gjykata e selisë së arbitrazhit kontrollon vlefshmërinë e vendimit, ndërsa gjykatat e shteteve të tjera vendosin për njohjen dhe ekzekutimin e tij në territorin e tyre.
Vendimi ritheksoi kёshtu se, përpara nisjes së një arbitrazhi nuk mjafton të ekzistojë një traktat që mbron investimin. Duhet analizuar me saktësi klauzola e arbitrazhit, mënyra se si shteti ka dhënë pëlqimin dhe çdo kusht që duhet plotësuar përpara se mosmarrëveshja t’i paraqitet tribunalit.
Në këtë rast, pikërisht kjo çështje procedurale bëri që një vendim arbitrazhi prej 96.5 milionë dollarësh të rrëzohej.
