Më 8 gusht 2026, në Beograd, presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky i tha shtypit atë që Kievi e ka thënë prej vitesh: “Qëndrimi ynë për shpalljen e pavarësisë së Kosovës mbetet i pandryshuar.” Fjalët u shqiptuan pranë presidentit serb Aleksandar Vuçiç, në një vizitë ku u diskutuan tregtia, integrimi evropian dhe lufta me Rusinë. Reagimi në Prishtinë nuk vonoi: Glauk Konjufca, shprehu “keqardhje” publike, kujtoi ndihmën ushtarake, humanitare dhe diplomatike që Kosova i ka dhënë Ukrainës që në ditën e parë të agresionit rus, ndërsa kryebashkiaku i Prishtinës, Përparim Rama, hoqi flamurin gjigant ukrainas që qëndronte prej katër vjetësh mbi Grand Hotel, si shenjë proteste.
Në këtë klimë të tensionuar, në rrjete dhe në disa media u ngrit një pyetje që meriton trajtim serioz, jo emocional: a lidhet vendimi i Kievit për të mos e njohur Kosovën me afërsinë politike që qeveria e Edi Ramës ka ndërtuar me atë të Vuçiçit? Përgjigja e ndershme kërkon të ndahen dy gjëra që lehtë ngatërrohen: optika e keqe e një momenti diplomatik, dhe shkaku i vërtetë i një qëndrimi shtetëror.
Një qëndrim shumë më i vjetër se “Ballkani i Hapur”
Fillimisht, faktet historike. Ukraina nuk e ka njohur Kosovën që kur ajo shpalli pavarësinë në shkurt 2008 — pra shumë kohë përpara se Edi Rama të bëhej kryeministër (2013) dhe shumë më parë se të vendosej ndonjë lidhje e ngushtë personale mes tij dhe Vuçiçit. Ukraina nuk e njeh pavarësinë e Kosovës, duke e konsideruar territorin e saj pjesë të Republikës së Serbisë. Kjo qasje ka qenë e qëndrueshme edhe kur Ukraina dhe Kosova kanë pasur marrëdhënie praktike relativisht të mira: një kontingjent ukrainas ishte i vendosur në Kosovë si pjesë e forcave ndërkombëtare të udhëhequra nga NATO, derisa u tërhoq në gusht 2022 për shkak të agresionit, dhe që nga viti 2019 Kievi njeh pasaportat civile të përgjithshme të Kosovës, por jo ato diplomatike apo të shërbimit.
Pra, mosnjohja nuk është një ndryshim i papritur i shkaktuar nga ndonjë presion i jashtëm i fundit — është vazhdimësi e një politike të vjetër 18-vjeçare, e cila është forcuar edhe më shumë pas 2014-s, kur Rusia aneksoi Krimenë, dhe pas 2022-s, kur pushtoi pjesë të tjera të Ukrainës. Vetë Zelensky e lidhi shprehimisht arsyetimin e tij me këtë parim: Ukraina respekton integritetin territorial të partnerëve të saj dhe të drejtën ndërkombëtare, prandaj qëndrimi për shpalljen e njëanshme të pavarësisë së Kosovës mbetet i pandryshuar, ndërkohë që shprehu mirënjohje ndaj partnerëve që respektojnë integritetin territorial dhe sovranitetin e Ukrainës, përfshirë njohjen e Krimesë si pjesë e Ukrainës.
Ky është thelbi i logjikës ukrainase, e cila nuk ka të bëjë fare me Shqipërinë: Kievi e sheh çdo pranim ndërkombëtar të “shkëputjes njëanshme” të një territori — qoftë Kosova, qoftë “republikat” e vetëshpallura në Donbas — si një precedent që mund t’i kthehet kundër vetë Ukrainës. Diplomacia ukrainase prej vitesh ka bërë këtë barazim (të diskutueshëm nga shumë analistë, por të qëndrueshëm në retorikën zyrtare ukrainase), pavarësisht ndryshimeve thelbësore historike, juridike dhe morale mes rastit të Kosovës dhe atij të territoreve të pushtuara nga Rusia.
Ç’ka të bëjë Shqipëria me këtë?
Këtu fillon pjesa më e diskutueshme e çështjes. Kritikët e qeverisë shqiptare — kryesisht opozita e udhëhequr nga Sali Berisha — e kanë përdorur këtë moment për të rifreskuar një akuzë të vjetër: se Edi Rama është bërë tepër i afërt me Aleksandёr Vuçiçin, deri në pikën e të vepruarit si “zëdhënës” ose “avokat” i interesave serbe në forume perëndimore. Berisha akuzon Ramën se po mashtron publikisht kur pretendon se Shqipëria dhe Rusia nuk kanë pasur marrëdhënie zyrtare në 66 vitet e fundit, duke renditur nisma rajonale të përbashkëta me Vuçiçin si provë të një axhende, sipas tij, pro-ruse. Po ashtu, hapja e konsullatës serbe në Shkodër u cilësua nga Berisha si “dëshmi flagrante” se Rama sillet si “argat” i presidentit serb, duke zbatuar porosi të Beogradit.
Nga ana tjetër, është po aq e vërtetë se marrëdhëniet Rama–Vuçiç kanë prodhuar edhe hapa të prekshëm bashkëpunimi rajonal: nga Samiti i “Shengen-it Ballkanik” i mbajtur në Tiranë, ku morën pjesë Serbia, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi, deri te një artikull i përbashkët i Ramës dhe Vuçiçit në gazetën gjermane FAZ (Frankfurter Allgemeine Zeitung), që bën thirrje për përshpejtimin e zgjerimit të Bashkimit Evropian drejt Ballkanit Perëndimor. Këto janë nisma me natyrë ekonomike e diplomatike — pjesë e projektit “Open Balkan” — që Rama i mbron si mjete pragmatike për tregti dhe integrim, ndërsa kritikët i shohin si legjitimim i tepërt i një lideri serb që refuzon të vendosë sanksione ndaj Rusisë.
Por vëmendje: asnjë nga këto burime, as raportimet për vizitën e Zelenskyt në Beograd, nuk përmbajnë ndonjë provë — deklaratë, dokument apo dëshmi diplomatike — se Tirana zyrtare ka ndikuar apo është konsultuar për qëndrimin ukrainas ndaj Kosovës. Vetë raportimet mbi vizitën e Zelenskyt e vendosin arsyetimin e tij në kontekstin e marrëdhënieve dypalëshe Ukrainë–Serbi (tregti që pritet të kalojë gjysmë miliardë dollarësh brenda vitit 2026) dhe në kontekstin e parimit të integritetit territorial lidhur me luftën e vet Ukrainës — jo në ndonjë kontekst shqiptaro-serb.
Pse teoria e “shkakut shqiptar” qëndron
Ka të paktën tri arsye pse ideja se Rama “e nxit” Kievin drejt mosnjohjes së Kosovës është e vështirë të mbrohet me fakte:
Së pari, kronologjia. Mosnjohja e Kosovës nga Ukraina paraprin çdo afrimitet të theksuar Rama–Vuçiç dhe madje edhe vetë mandatin e Ramës. Një politikë e ndjekur pandërprerë prej 18 vjetësh mund të shpjegohet bindshëm me një marrëdhënie bilaterale shqiptaro-serbe të viteve të fundit.
Së dyti, motivimi i deklaruar. Zelensky vetë e lidh qëndrimin me parimin e integritetit territorial dhe me nevojën për të mos krijuar precedent që Moska mund ta shfrytëzojë për territoret e pushtuara — një kalkulim gjeopolitik që Kievit i intereson pavarësisht se çfarë bën apo thotë Tirana.
Së treti, interesi ekonomiko-diplomatik i drejtpërdrejtë me Serbinë. Ukraina ka nevojë reale për Serbinë: një treg në rritje, një vend që — pavarësisht refuzimit për t’u bashkuar me sanksionet perëndimore ndaj Rusisë — mbetet potencialisht i tërheqshëm drejt Perëndimit dhe disi larg orbitës së plotë ruse. Vetë zyrtarë serbë e kanë kundërshtuar publikisht idenë se Beogradi ka “marrëdhënie vëllazërore” me Moskën, duke theksuar se edhe udhëheqës të tjerë të BE-së komunikojnë me Putinin. Për Kievin, mbajtja e Serbisë sa më larg Rusisë ka peshë strategjike shumë më të madhe se çështja e Kosovës.
Ku qëndron kritika e drejtë ndaj Ramës
Kjo nuk do të thotë se qeveria shqiptare është jashtë çdo kritike të arsyeshme. Ka pyetje legjitime që meritojnë përgjigje publike: A e ka ngritur ndonjëherë Tirana zyrtarisht çështjen e njohjes së Kosovës nga Ukraina, në takimet e shumta me zyrtarë ukrainas apo serbë? A ka bërë Rama mjaftueshëm, si aleat i NATO-s dhe si vend që aspiron kryesimin e proceseve rajonale, për të përdorur peshën e tij diplomatike në favor të njohjes universale të Kosovës — çështje që prek drejtpërdrejt interesin kombëtar shqiptar? A rrezikon afrimiteti i vazhdueshëm me Vuçiçin — pavarësisht qëllimeve pragmatike të deklaruara — të dobësojë pozicionin moral të Shqipërisë kur bëhet fjalë për të kërkuar solidaritet ndërkombëtar për Kosovën?
Këto janë pyetje të drejta, që i takojnë llogaridhënies demokratike dhe transparencës së politikës së jashtme shqiptare.
Mosnjohja e Kosovës nga Ukraina është zhgënjyese, veçanërisht për një popull që, prej ditës së parë të pushtimit rus, i qëndroi Kievit pranë me sanksione, ndihmë humanitare, dhe mbështetje politike të pakursyer, siç vetë Konjufca e kujtoi. Është e kuptueshme zemërimi në Prishtinë. Por hidhërimi nuk duhet të na çojë drejt shpjegimeve më të thjeshta se sa realiteti. Provat e disponueshme sot tregojnë se qëndrimi i Kievit buron kryesisht nga logjika e vet e luftës — nevoja për të mbrojtur parimin e integritetit territorial në rastin e Krimesë dhe Donbasit, dhe interesi strategjik për ta mbajtur Serbinë larg përqafimit të plotë rus.
Kjo nuk e liron qeverinë Rama nga detyrimi për të treguar më shumë vendosmëri publike në mbështetje të njohjes së Kosovës, as nuk e bën të parëndësishme pyetjen se sa larg mund të shkojë “pragmatizmi rajonal” me Beogradin pa kompromentuar parime themelore. Por përgjigjja e ndershme ndaj titullit të këtij shënimi është: jo, s’ka prova bindëse se mosnjohja e Kosovës nga Ukraina është produkt i afërsisë Rama–Vuçiç. Është diçka më e thellë, më e vjetër dhe, për fat të keq, më e vështirë për t’u ndryshuar me një telefonatë nga Tirana.
© Ky është artikull ekskluziv i KontrasT.al, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to” / Artikulli mund të ripublikohet vetёm i shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.
