Në 2018-n u bë “luftë” për ligjin e Kadastrës. Artan Lame, i ndjeri, e mbrojti me pathos, sikur po mbronte atdheun. Tetë vjet më vonë, emri i drejtuesve ka ndryshuar tri herë — nga Lame te Bici, nga Bici te Goxhobelli — por kaosi administrativ ka mbetur po ai, ndoshta edhe më i thelluar. Dhe zgjidhja e qeverisë sot? Jo të rregullojë atë që ka, po të krijojë diçka të re: Agjencinë Shtetërore të Pronës (ASHP), që gëlltit brenda vetes Kadastrën (ASHK) dhe Agjencinë e Trajtimit të Pronës (ATP).
Pyetja e parë s’është “a duhet reformë” — duhet, sigurisht. Pyetja është: pse Shqipëria duhet të jetë përjetësisht laborator provash për ligje, ndërkohë që askush s’merr përgjegjësi kur eksperimenti dështon? Sa herë që dikush i emëruar nga Rama s’ia del me atë që ka në dorë, zgjidhja s’është ndëshkimi apo llogaridhënia — është një riorganizim i ri, një tabelë e re në derë, dhe një faj gati për t’u hedhur tek “ristrukturimi” herën tjetër që diçka humbet nëpër arkiva gjatë transferimit.
Ajo që s’e ka thënë askush: shkrihen dy agjenci, po shfuqizohet vetëm një ligj
Neni 73 i projektligjit shfuqizon shprehimisht Ligjin Nr. 111/2018 “Për Kadastrën”. Kaq. Ligji i ATP-së, Nr. 155/2015, nuk shfuqizohet fare. Në vend të kësaj, një nen tjetër (i shënuar thjesht “Neni X”, sikur as vetë hartuesit s’e kanë ditur ku ta vendosin) urdhëron që kudo në atë ligj fjala “ATP” të zëvendësohet me “Drejtoria e Trajtimit të Pronës pranë ASHP”.
Pra jo shkrirje e vërtetë — një ndërrim emri me “find and replace”. ATP nuk vdes, thjesht ndërron kartëvizitën dhe bëhet “drejtori e posaçme” brenda agjencisë së re, me buxhet, kontabilitet dhe kompetenca të veçanta nga pjesa tjetër e ASHP-së. Dy institucione bëhen “një” vetëm në letër dhe në emërtim; realisht mbeten dy struktura që bashkëjetojnë nën një çati.
Pse s’e shfuqizojnë dot? Sepse ATP-ja mban borxhin që askush s’do ta trashëgojë vetë
Përgjigja s’është konspirative, është aritmetike. Vetë relacioni i qeverisë e pranon: ATP-ja mban sot mbi shpinë 96 vendime gjyqësore për kompensim pronash, nga të cilat 15 janë përfundimtare me vlerë 1,19 miliardë lekë, dhe 81 të tjera ende në gjyq, me ekspozim potencial deri në 2,95 miliardë lekë shtesë.
Transferimi i kësaj barre direkt mbi bilancin e ASHP-së do ta “rrezikonte seriozisht”, thotë vetë relacioni, stabilitetin financiar të institucionit të porsalindur. Prandaj zgjidhja e gjetur është “drejtoria e posaçme” — një xhep i veçantë brenda agjencisë së re, ku detyrimet e vjetra izolohen dhe financohen veç, që mos t’i prekin llogaritë e pjesës “së shëndetshme”.
Në gjuhë të thjeshtë: bashkohen dy institucione, por vetëm njërin prej tyre e lënë të mbajë përgjegjësinë financiare dhe juridike të së shkuarës. Tjetrit — Kadastrës — i shlyhet historia me një firmë në Nenin 73.
Ndërkohë, as gjysma që “shkrihet” s’ishte në rregull financiarisht
ASHK-ja, institucioni që gjoja po vjen si palë e fortë në këtë martesë, mbylli buxhetin 2026 me bilanc negativ: të ardhura 4,8 miliardë lekë kundrejt shpenzimeve 5,08 miliardë lekë. Pjesa më e madhe e shpenzimeve — pothuajse 3 miliardë lekë — shkon për paga. ATP-ja, nga ana tjetër, ka buxhet vjetor prej rreth 331 milionë lekësh dhe 163 punonjës.
Pra bashkohen jo dy institucione në gjendje të mirë që bëhen më efiçentë duke u shkrirë, por dy institucione, njëri me bilanc negativ dhe tjetri me borxh gjyqësor prej miliardash, që tani do të mbajnë njëri-tjetrin në këmbë nën një emër të përbashkët.
Dhe koha e zgjedhur për “reformën” s’mund të jetë më domethënëse
Ndërsa hartohej ky projektligj, Byroja Kombëtare e Hetimit zbarkoi pikërisht në ASHK, në kuadër të një hetimi të gjerë për korrupsion dhe tjetërsim pronash. Mes të tjerave, sipas raportimeve, i ёshtё sekuestruar telefoni vetë drejtoreshës së institucionit, Lorena Goxhobelli — e treta drejtuese e Kadastrës brenda pak vitesh, pas Artan Lames dhe Dallëndyshe Bicit.
Kështu që ligji i ri mbërrin jo si përgjigje ndaj një suksesi që duhet konsoliduar, por si “zgjidhje” pikërisht kur institucioni themelor që po bashkohet është nën hetim. Nëse gjërat shkojnë keq — dhe historia e ASHK-së që nga 2018-a sugjeron që do të shkojnë — kush do ta marrë përgjegjësinë? Ristrukturimi i ri? Arkivat që “humbasin” gjatë transferimit? Apo thjesht drejtori i katërt brenda pak vitesh, që do të trashëgojë të njëjtin problem me një tabelë tjetër në derë?
Deri atëherë, ligji votohet shpejt e shpejt në Kuvend, dhe pronarët e vërtetë — qytetarët që presin regjistrimin e pronës së tyre — vazhdojnë të presin, siç kanë pritur që para 2018-ёs.
Ky është artikull ekskluziv i KontrasT.al, që gëzon të drejtën e autorësisë sipas Ligjit Nr. 35/2016, “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e lidhura me to” / Artikulli mund të ripublikohet vetёm i shoqëruar me linkun e artikullit origjinal.
