Europa mund të përballet me një krizë të rëndë ekonomike nëse shpërthen flluska financiare e krijuar rreth inteligjencës artificiale në Shtetet e Bashkuara. Megjithatë, ndërsa institucionet financiare ndërkombëtare paralajmërojnë për rreziqet e një kolapsi të bursave amerikane, drejtuesit e Bashkimit Europian vazhdojnë të promovojnë potencialin e kësaj teknologjie, duke ushqyer pritshmëri që mund të rezultojnë të ekzagjeruara.
Ky është paralajmërimi që ngre gazetari ekonomik Thomas Moller-Nielsen në një analizë të publikuar nga Rapporteur, ku kritikon qëndrimin e Brukselit ndaj bumit të inteligjencës artificiale (AI).
Sipas autorit, rreziku më i madh për Europën nuk është që inteligjenca artificiale të tejkalojë aftësitë njerëzore, siç paralajmërojnë disa drejtues të industrisë, por që investimet marramendëse në këtë sektor të kenë krijuar një flluskë spekulative të ngjashme me atë të kompanive të internetit në vitin 2000.
Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, kishte deklaruar më parë se inteligjenca artificiale mund të arrinte aftësi të krahasueshme me arsyetimin njerëzor shumë më shpejt sesa parashikohej.
Por, sipas analizës, ky optimizëm mbështetet kryesisht në deklaratat e drejtuesve të kompanive amerikane të teknologjisë, përfshirë Nvidia, OpenAI dhe Anthropic, të cilët kanë interesa të drejtpërdrejta financiare në rritjen e pritshmërive për AI-në.
Më shumë se 70 ekspertë të inteligjencës artificiale i kishin kërkuar më herët von der Leyen të mos e ekzagjeronte potencialin e teknologjisë, duke paralajmëruar se deklarata të pambështetura në prova mund të nxisnin më tej spekulimet financiare.
Shqetësimi është se vlerësimet e kompanive amerikane të teknologjisë kanë arritur nivele jashtëzakonisht të larta, ndërsa investimet miliardëshe në qendra të dhënash, infrastruktura dhe zhvillimin e modeleve të AI-së nuk garantojnë domosdoshmërisht fitimet që presin investitorët.
Kapitalizimi i bursës amerikane është tashmë i barabartë me rreth 230% të prodhimit të brendshëm bruto të SHBA-së. Përpara shpërthimit të flluskës së internetit në vitin 2000, kjo shifër ishte rreth 150%.
Kjo do të thotë se një korrigjim i fortë i çmimeve të aksioneve mund të ketë pasoja shumë më të mëdha se krizat e mëparshme. Europa është veçanërisht e ekspozuar ndaj këtij rreziku, pasi investitorët europianë kanë shtuar ndjeshëm zotërimet e tyre në bursat amerikane.
Sipas Fondit Monetar Ndërkombëtar, pesha e aksioneve amerikane në totalin e aktiveve të investimeve të huaja të eurozonës është rritur nga 20% në qershor 2022 në mbi 30%.
Banka Qendrore Europiane vlerëson se familjet europiane mund të kenë një ekspozim prej rreth 440 miliardë eurosh ndaj aksioneve të kompanive amerikane të teknologjisë, shpesh pa qenë plotësisht të vetëdijshme për përqendrimin e rrezikut.
Paralajmërimet nuk vijnë vetëm nga analistët.
Në korrik, Mekanizmi Europian i Stabilitetit paralajmëroi se një rënie e menjëhershme e vlerës së aktiveve amerikane mund të linte pasoja afatgjata në ekonominë europiane.
Në gusht, ekonomistët e Bankës Qendrore Europiane arritën në përfundimin se një korrigjim i vlerësimeve aktuale të bursave ishte i mundshëm dhe mund të kishte pasoja serioze për aksionet europiane, kushtet e financimit dhe punësimin.
Edhe Fondi Monetar Ndërkombëtar paralajmëroi në tetor se një rivlerësim i perspektivave të inteligjencës artificiale mund të shkaktonte goditje financiare në nivel global.
Situata bëhet edhe më shqetësuese për shkak të kufizimeve që ka Europa për t’iu përgjigjur një krize të mundshme. Rritja e inflacionit, e nxitur nga lufta me Iranin dhe shtrenjtimi i energjisë, kufizon mundësitë e Bankës Qendrore Europiane për të ulur normat e interesit. Ndërkohë, shumë qeveri europiane përballen me borxhe të larta dhe hapësira të kufizuara buxhetore për të mbështetur ekonominë.
Një kolaps i bursave amerikane mund të godiste veçanërisht vendet e eurozonës me financa publike më të dobëta, duke rritur kostot e huamarrjes dhe duke rikthyer tensione të ngjashme me krizën e borxhit europian të dekadës së kaluar.
Në samitin e parë europian kushtuar inteligjencës artificiale, të planifikuar në Dublin, diskutimet pritet të fokusohen te përhapja e përdorimit të AI-së dhe garantimi që teknologjia të mbetet nën kontrollin njerëzor.
Përgatitja për pasojat e mundshme të shpërthimit të flluskës financiare, ndërkohë, nuk duket se është në qendër të axhendës.
Ndërsa Brukseli shqetësohet se inteligjenca artificiale mund të dalë jashtë kontrollit të njerëzimit, rreziku më i afërt mund të jetë një tjetër — që entuziazmi i pakontrolluar për të të shkaktojë një krizë financiare.
Burimi: Rapporteur
