Një nga transformimet më të jashtëzakonshme fizike të një popullsie në historinë moderne është regjistruar në Korenë e Jugut. Sipas një studimi ndërkombëtar, gratë e lindura në vitin 1896 kishin një gjatësi mesatare prej rreth 142 centimetra, ndërsa ato të lindura një shekull më vonë, në vitin 1996, arritën mesatarisht 162 centimetra.
Rritja prej 20.2 centimetrash është më e madhja e regjistruar për gratë në nivel botëror gjatë një periudhe 100-vjeçare.
Studimi, i publikuar në revistën shkencore eLife nga grupi ndërkombëtar NCD Risk Factor Collaboration, analizoi të dhënat e mbi 18.6 milionë të rriturve nga 200 vende, duke krijuar hartën më të plotë të ndryshimeve të gjatësisë njerëzore gjatë shekullit të fundit.
Një “eksperiment natyror” mes dy Koreve
Rasti i Koresë konsiderohet unik, sepse deri në vitin 1945 veriu dhe jugu i gadishullit ndanin pothuajse të njëjtën histori dhe prejardhje gjenetike. Pas ndarjes së vendit, kushtet e jetesës morën drejtime krejtësisht të ndryshme.
Studime të tjera kanë treguar se në fund të viteve 1990 dhe fillim të viteve 2000, fëmijët parashkollorë në Korenë e Jugut ishin 6 deri në 8 centimetra më të gjatë se bashkëmoshatarët e tyre në Korenë e Veriut. Në disa raste, diferenca arrinte deri në 13 centimetra, ndërsa fëmijët në veri peshonin deri në 7 kilogramë më pak.
Sipas studiuesve, këto ndryshime nuk lidhen me gjenetikën, por me faktorë si ushqyerja, kujdesi shëndetësor, higjiena dhe kushtet ekonomike gjatë fëmijërisë.
Ushqimi në vitet e para bën diferencën
Ekspertët theksojnë se 1.000 ditët e para të jetës, nga shtatzënia deri në moshën dy vjeç, janë vendimtare për zhvillimin fizik. Ushqyerja e pamjaftueshme dhe infeksionet e shpeshta gjatë kësaj periudhe mund të pengojnë rritjen dhe pasojat shpesh mbeten edhe në moshën e rritur.
Kjo është arsyeja pse gjatësia mesatare e një popullsie shihet nga studiuesit si një tregues indirekt i cilësisë së jetesës dhe shëndetit publik.
Rritja ekonomike u reflektua edhe në trupin e njerëzve
Në vetëm disa dekada, Koreja e Jugut u shndërrua nga një prej vendeve më të varfra të botës në një ekonomi të zhvilluar. Përmirësimi i ushqyerjes, shërbimeve shëndetësore, kanalizimeve, arsimit dhe mirëqenies krijoi kushte që çdo brez i ri të rritej më mirë se ai paraardhës.
Në të kundërt, Koreja e Veriut u përball me mungesa të mëdha ushqimore gjatë viteve 1990. Sipas të dhënave të FAO-s, rreth 62% e fëmijëve të studiuar në atë periudhë shfaqnin forma të moderuara ose të rënda të vonesës në rritje.
Gjatësia nuk është vetëm çështje genesh
Autorët e studimit theksojnë se të qenit më i gjatë nuk është domosdoshmërisht sinonim i shëndetit më të mirë dhe të qenit më i shkurtër nuk përbën problem në vetvete.
Megjithatë, në nivel popullsie, gjatësia mesatare është një pasqyrë e kushteve në të cilat një brez është rritur. Ajo tregon nivelin e ushqyerjes, barrën e sëmundjeve, aksesin në kujdes shëndetësor dhe standardin e jetesës.
Historia e Koresë së Jugut është një nga shembujt më të qartë se si investimi afatgjatë në shëndetin dhe mirëqenien e fëmijëve mund të lërë gjurmë jo vetëm në ekonomi, por edhe në vetë zhvillimin fizik të një kombi.
Burimi: Space Daily
