Presidenti amerikan Donald Trump ka njoftuar se në Groenlandë pritet të nisin kërkime në shkallë të gjerë për naftë, gaz dhe minerale. Deklarata vjen pas marrëveshjes së sigurisë me Danimarkën dhe autoritetet e Groenlandës, e cila i lejon Shtetet e Bashkuara të zgjerojnë praninë ushtarake në ishullin arktik. Trump pretendon se territori zotëron disa nga rezervat më të mëdha të naftës në botë, por nuk ka paraqitur prova që mbështesin këtë pohim.
Presidenti amerikan Donald Trump njoftoi të mërkurën se po përgatiten operacione të mëdha kërkimi për naftë, gaz natyror dhe minerale në Groenlandë, duke e rikthyer në qendër të vëmendjes ishullin arktik që prej kohësh është bërë objekt i interesit strategjik dhe ekonomik të Uashingtonit.
“Kërkime masive për naftë, gaz dhe minerale po përgatiten të fillojnë në Groenlandën tonë të re dhe të bukur!”, shkroi Trump në platformën e tij Truth Social.
Presidenti nuk dha hollësi se cilat kompani do të përfshihen në këto operacione, në cilat zona do të zhvillohen kërkimet apo kur pritet të fillojnë konkretisht aktivitetet.
Ai pretendoi gjithashtu se, sipas ekspertëve, Groenlanda mund të ketë disa prej rezervave më të mëdha të naftës në botë, të cilat, sipas tij, janë lehtësisht të shfrytëzueshme. Megjithatë, Trump nuk paraqiti të dhëna apo studime që të mbështesin këtë pretendim.
Groenlanda konsiderohet një territor me potencial të konsiderueshëm për burime natyrore ende të pashfrytëzuara, përfshirë naftën, gazin dhe mineralet strategjike. Por shfrytëzimi i tyre përballet me pengesa të mëdha ekonomike, teknike dhe mjedisore.
Kushtet e ashpra klimatike të Arktikut, kostot e larta të nxjerrjes dhe kufizimet mjedisore e bëjnë të pasigurt leverdishmërinë tregtare të rezervave të mundshme të naftës. Deri tani, në Groenlandë nuk është krijuar një industri e prodhimit komercial të naftës.
Ndërkohë, ishulli zotëron burime të rëndësishme minerare, përfshirë elemente të tokave të rralla, të cilat përdoren në prodhimin e pajisjeve elektronike, teknologjive të energjisë së rinovueshme dhe sistemeve ushtarake.
Interesi për këto burime është rritur në një periudhë kur mineralet strategjike po marrin një rëndësi gjithnjë e më të madhe për industrinë dhe sigurinë kombëtare të fuqive të mëdha.
Në gusht, raportimet se një kompani amerikane e naftës po përgatitej të niste aktivitete në një zonë të largët të Groenlandës lindore shkaktuan shqetësim mes banorëve dhe autoriteteve vendore. Trump nuk sqaroi nëse njoftimi i tij i fundit lidhet me këto plane apo me projekte të tjera.
Përtej pasurive natyrore, presidenti amerikan e cilësoi pozicionin gjeografik të Groenlandës si të pazëvendësueshëm për sigurinë e Shteteve të Bashkuara dhe të Evropës.
Sipas tij, ishulli përbën një pikë kyçe për mbrojtjen e territorit amerikan nga sulmet e mundshme me raketa, dronë dhe armë të tjera.
“Çdo sulm i ardhshëm ndaj Shteteve të Bashkuara do të duhet të kalojë përmes Groenlandës”, deklaroi Trump, duke argumentuar se sistemet amerikane të mbrojtjes të vendosura në ishull do të mund të interceptonin kërcënimet përpara se ato të arrinin në Amerikën e Veriut.
Groenlanda ndodhet përgjatë një prej rrugëve më të shkurtra gjeografike mes Rusisë dhe Amerikës së Veriut, çka e bën territorin veçanërisht të rëndësishëm për zbulimin e hershëm të raketave dhe sistemet e mbrojtjes ajrore.
Ky pozicion lidhet edhe me projektin e Trump për një sistem të ri mbrojtjeje raketore, të quajtur “Golden Dome”, i cili synon të forcojë aftësinë e Shteteve të Bashkuara për të identifikuar dhe neutralizuar kërcënimet nga ajri.
Në të njëjtën kohë, shkrirja e akujve në Arktik ka rritur interesin ndërkombëtar për rrugë të reja detare që mund të krijohen në rajon, duke i shtuar Groenlandës rëndësi ekonomike dhe gjeopolitike.
Njoftimi i presidentit amerikan vjen pas një marrëveshjeje të nënshkruar në shtator ndërmjet Shteteve të Bashkuara, Danimarkës dhe autoriteteve të Groenlandës, me synimin për të ulur tensionet që ishin krijuar nga kërkesat e përsëritura të Trump për marrjen e kontrollit amerikan mbi ishullin.
Presidenti amerikan kishte deklaruar më parë se dëshironte që Groenlanda të kalonte nën kontrollin e Shteteve të Bashkuara, duke mos përjashtuar as përdorimin e forcës. Këto qëndrime shkaktuan tensione serioze diplomatike me Danimarkën, një aleate e SHBA-së në NATO.
Marrëveshja e re, me një dokument prej dhjetë faqesh, parashikon zgjerimin e pranisë ushtarake amerikane në territorin arktik.
Sipas saj, Uashingtoni do të krijojë dy baza të tjera ushtarake, një në Narsarsuaq, në jug të Groenlandës, dhe një tjetër në Mestersvig, në pjesën lindore të ishullit.
Shtetet e Bashkuara operojnë tashmë bazën hapësinore Pituffik, në veri të Groenlandës, e cila ka rëndësi për mbikëqyrjen hapësinore dhe sistemet e paralajmërimit të hershëm.
Marrëveshja parashikon gjithashtu bashkëpunim më të gjerë në fushën e mbrojtjes raketore dhe sigurisë së rajonit.
Megjithatë, një element thelbësor i saj është riafirmimi i sovranitetit të Danimarkës mbi Groenlandën dhe i së drejtës së popullit groenlandez për vetëvendosje.
Groenlanda është një territor vetëqeverisës brenda Mbretërisë së Danimarkës dhe marrëveshja për zgjerimin e pranisë ushtarake amerikane nuk nënkupton kalimin e sovranitetit të ishullit te Shtetet e Bashkuara.
Prania amerikane në Groenlandë ka një histori të gjatë. Gjatë Luftës së Ftohtë, SHBA-ja mbante mijëra ushtarë në disa baza në ishull, në kuadër të një marrëveshjeje mbrojtjeje të nënshkruar në vitin 1951.
Në dekadat që pasuan, Uashingtoni i mbylli me vendimin e vet pothuajse të gjitha këto instalime, duke mbajtur në funksion vetëm bazën Pituffik.
Me marrëveshjen e shtatorit, Shtetet e Bashkuara po përgatiten të zgjerojnë sërish praninë e tyre ushtarake, ndërsa deklaratat e fundit të Trump tregojnë se interesi amerikan për Groenlandën nuk kufizohet vetëm te siguria.
Planet për kërkimin e naftës, gazit dhe mineraleve e vendosin ishullin edhe në qendër të interesave ekonomike të Uashingtonit. Megjithatë, mbetet e paqartë se sa prej këtyre planeve do të materializohen, cilat kompani do t’i realizojnë dhe çfarë miratimesh do të kërkohen nga autoritetet përkatëse.
Pavarësisht mënyrës se si Trump e përshkruan Groenlandën në deklaratat e tij, ishulli vazhdon të jetë pjesë e Mbretërisë së Danimarkës, me institucione vetëqeverisëse dhe me të drejtën e banorëve për të vendosur mbi të ardhmen e tyre.
Burimi: DW
