Një studim i ri shkencor po ringjall debatin global mbi kohën që fëmijët kalojnë përpara telefonave, tabletëve dhe pajisjeve të tjera elektronike. Sipas studiuesve, disa nga proceset që ndodhin gjatë fëmijërisë dhe rinisë nuk mund të rikuperohen më vonë në jetë, çka e bën ekspozimin e hershëm dhe të tepruar ndaj ekraneve një shqetësim serioz.
Studimi, i publikuar në revistën shkencore Brain Health, analizon dhjetëra kërkime të mëparshme dhe arrin në përfundimin se përvojat që përjeton truri nga lindja deri në moshën 25-vjeçare luajnë një rol vendimtar në formimin e personalitetit, aftësive dhe shëndetit mendor të njeriut.
Sipas profesorit të psikiatrisë Julio Licinio nga Universiteti Shtetëror i Nju Jorkut, kjo periudhë përbën një “dritare kritike zhvillimi” gjatë së cilës truri ndërton bazat që do të shoqërojnë individin gjatë gjithë jetës.
“Ajo që regjistrohet në tru gjatë kësaj periudhe përcakton në masë të madhe se kush do të jesh për pjesën tjetër të jetës,” shprehet ai.
Shqetësimi kryesor i ekspertëve lidhet me faktin se ekranet po zëvendësojnë shumë prej aktiviteteve që tradicionalisht kanë ndihmuar zhvillimin e fëmijëve: lojën në natyrë, komunikimin ballë për ballë, sportin, muzikën, artin dhe ndërveprimin social.
Psikologia klinike Melissa Greenberg shpjegon se telefonat dhe tabletët bombardojnë trurin me ngjyra të forta, lëvizje të shpejta dhe stimulim të vazhdueshëm.
“Pas një ekspozimi të tillë, gjithçka tjetër fillon t’u duket e mërzitshme fëmijëve. Loja me shokët, biçikleta, plazhi apo aktivitetet në natyrë nuk arrijnë më të konkurrojnë me nivelin e stimulimit që ofron ekrani,” thotë ajo.
Sipas studiuesve, problemi nuk është vetëm se fëmijët kalojnë kohë para ekranit, por ajo që humbasin ndërkohë.
Aftësitë sociale ndërtohen duke komunikuar me njerëz realë. Koordinimi motorik zhvillohet përmes lëvizjes. Kreativiteti ushqehet nga loja dhe eksplorimi. Kur këto përvoja zëvendësohen nga orë të gjata para një telefoni, truri humbet mundësi zhvillimi që nuk mund të rikuperohen plotësisht më vonë.
Ekspertët sjellin si shembull mësimin e gjuhëve të huaja. Një fëmijë mund të mësojë një gjuhë të dytë me lehtësi të jashtëzakonshme, ndërsa një i rritur rrallë arrin të fitojë të njëjtin nivel rrjedhshmërie. E njëjta gjë vlen për muzikën, artin dhe shumë aftësi të tjera që kërkojnë formimin e lidhjeve të caktuara nervore në moshë të hershme.
Në këtë kuptim, koha e humbur para ekranit nuk është thjesht kohë e kaluar ndryshe. Është kohë e marrë nga aktivitete që mund të kishin ndërtuar aftësi për gjithë jetën.
Sot është e vështirë të gjesh një restorant, park apo qendër tregtare ku fëmijët të mos jenë të përkulur mbi një ekran. Shpesh telefonat përdoren si mënyra më e shpejtë për t’i qetësuar, argëtuar apo mbajtur të zënë. Madje në shumë raste, fëmijët marrin telefonin e parë në moshë gjithnjë e më të vogël.
Në të njëjtën kohë, po bëhet gjithnjë e më e rrallë pamja e fëmijëve që luajnë me top në lagje, ngasin biçikletën, vizatojnë, lexojnë apo thjesht kalojnë orë të tëra jashtë shtëpisë me bashkëmoshatarët e tyre, siç bënin brezat e mëparshëm.
Ekspertët nuk kërkojnë ndalimin e teknologjisë, por paralajmërojnë se ajo duhet të përdoret me masë dhe me kujdes.
“Fëmijët kanë nevojë për më shumë njerëz dhe më pak ekrane,” thotë Licinio.
Ai shton se koha para ekranit lidhet gjithashtu me shtimin e mbipeshës tek fëmijët, pasi ul aktivitetin fizik dhe shpesh shoqërohet me konsum ushqimesh të pashëndetshme.
Psikologët këshillojnë prindërit të mos ndihen fajtorë nëse deri tani kanë lejuar përdorimin e tepërt të pajisjeve dixhitale.
“Shumica prej nesh nuk i dinin pasojat kur u dhamë fëmijëve telefonat dhe tabletët e parë,” thotë Greenberg. “Por tani kemi më shumë informacion dhe mund të marrim vendime më të mira.”
Sipas saj, kufizimi i ekranit nuk duhet të bëhet thjesht duke hequr telefonin nga duart e fëmijës. Ai duhet të shoqërohet me alternativa: sport, lojëra tavoline, aktivitete familjare, not, biçikletë, muzikë, art apo angazhime në komunitet.
Truri i një fëmije nuk formohet nga ajo që sheh në ekran, por nga ajo që përjeton në jetën reale. Dhe disa prej këtyre përvojave, nëse humbasin në fëmijëri, nuk mund të rikthehen më kurrë.
Burimi: CNN / Brain Health
