Në prag të nisjes zyrtare të fushatës presidenciale në Bullgari, politika vendase ka gjetur një mënyrë krejt të veçantë për t’i dhënë kuptim fletës së votimit: numrave.
Kandidatët presidencialë identifikohen në fletën e votimit përmes numrave të përzgjedhur me short. Në parim, këta numra nuk kanë asnjë domethënie politike. Në praktikë, megjithatë, partitë dhe kandidatët bullgarë kanë krijuar prej vitesh një traditë të shndërrimit të tyre në slogane, simbole dhe madje në parashikime politike.
Këtë vit, presidentja në detyrë Iliana Iotova ka marrë numrin 25, pikërisht se data e zgjedhjeve, ёshtё nё 25 tetor. Për ekipin e saj elektoral, rastësia është shndërruar menjëherë në mesazh politik: më 25 tetor, votuesit duhet të kërkojnë numrin 25.
Nuk është hera e parë që numrat marrin një rol të tillë në politikën bullgare. Në zgjedhjet presidenciale të vitit 2016, Iotova dhe kandidati presidencial Rumen Radev morën numrin 13. Fushata e tyre e interpretoi numrin si një ogur politik, ndërsa raundi i dytë u zhvillua më 13 nëntor. Radev fitoi zgjedhjet dhe kryeministri i atëhershëm, Boyko Borissov, dha dorëheqjen.
Pesë vjet më vonë, Radev dhe Iotova morën numrin 6, që në sistemin arsimor bullgar përfaqëson vlerësimin maksimal. Edhe atëherë numri u përdor si simbol pozitiv nga fushata dhe dyshja fitoi sërish zgjedhjet.
Numrat dhe përplasja politike
Kësaj here, numri 4 i është caktuar ish-kryeministrit teknik Andrey Gyurov, i mbështetur nga forcat reformiste We Continue the Change dhe Democratic Bulgaria. Bashkëdrejtuesi i fushatës së tij e lidhi menjëherë numrin me simbolikën e tërfilit me katër fletë, duke e shndërruar shortin elektoral në një element komunikimi politik.
Gyurov e paraqet kandidaturën e tij përmes një axhende të orientuar nga integrimi evropian, institucionet demokratike dhe shteti i së drejtës.
Ndërkohë, Kostadin Kostadinov, lideri i partisë nacionaliste dhe pro-ruse Vazrazhdane, ka marrë numrin 11. Partia e tij, e cila kundërshton thellimin e integrimit evropian dhe vë theksin te sovraniteti kombëtar, ka kërkuar në të kaluarën edhe heqjen e numrave nga fletët e votimit.
Një faktor tjetër me rëndësi është vendimi i GERB, forcës më të madhe të qendrës së djathtë në Bullgari, për të mos paraqitur kandidat presidencial. Kjo e bën elektoratin e saj potencialisht të rëndësishëm në rast se zgjedhjet shkojnë në raund të dytë.
Nga ngjyra e fletës te “numerologjia” politike
Fenomeni nuk është thjesht një kuriozitet elektoral. Në vitin 1990, partitë konkurronin me fletëvotime me ngjyra të ndryshme: e kuqja për socialistët dhe bluja për opozitën demokratike. Me zgjerimin e spektrit politik, sistemi kaloi gradualisht drejt një flete të vetme të bardhë, ku numrat u bënë mënyra më e thjeshtë për të identifikuar partitë dhe kandidatët.
Në zgjedhjet parlamentare, sistemi është edhe më kompleks: votuesi mund të zgjedhë fillimisht një parti dhe më pas, nëse dëshiron, një kandidat të caktuar përmes një numri tresh. Ky mekanizëm synon t’i japë votuesit më shumë ndikim mbi përbërjen individuale të listave.
Por pikërisht këtu numrat marrin edhe një dimension më problematik. Organizatat monitoruese kanë paralajmëruar se votat preferenciale mund të përdoren në skema të blerjes ose kontrollit të votës, pasi një ndërmjetës mund t’u kërkojë një grupi votuesish jo vetëm të votojnë një parti të caktuar, por edhe një kandidat specifik. Më pas, rezultatet në nivel qendre votimi mund të kontrollohen për të parë nëse udhëzimet janë ndjekur.
Vëzhguesit e OSBE-së kanë evidentuar në mënyrë të përsëritur blerjen e votës dhe presionin ndaj votuesve si probleme të vazhdueshme në zgjedhjet bullgare. Ndërsa në zgjedhjet presidenciale, ku nuk ekziston mekanizmi i votës preferenciale, votuesi përballet thjesht me një listë prej 27 numrash.
