Ajo që nis si teknologji për sigurinë publike mund të përfundojë si mjet për shkeljen më intime të privatësisë. Në SHBA, një rrjet i gjerë kamerash inteligjente po ngre alarmin se kufiri mes rendit dhe abuzimit është më i brishtë se kurrë — dhe kjo është një histori që duhet të shqetësojë edhe vende si Shqipëria.
Në qendër të debatit është kompania Flock Safety, e cila ka ndërtuar mbi 80 mijë kamera në të gjithë SHBA-në. Sistemi i saj përdor lexues automatikë të targave për të gjurmuar lëvizjet e automjeteve — një mjet që në teori ndihmon policinë të luftojë krimin, por në praktikë po hap një derë të rrezikshme për abuzim.
Një analizë nga Instituti pёr Drejtёsinё (Institute for Justice) ka zbuluar të paktën 14 raste ku oficerë policie kanë përdorur këtë teknologji për të ndjekur partnerë, ish-partnerë apo edhe persona të panjohur që thjesht u kishin tërhequr vëmendjen. Dhe ky numër besohet të jetë vetëm maja e ajsbergut, pasi shumë raste nuk raportohen kurrë.
Problemi nuk qëndron vetëm te individët që abuzojnë, por te vetë sistemi. Siç paralajmëron edhe Electronic Frontier Foundation, aksesimi i këtyre të dhënave shpesh bëhet pa urdhër gjykate, mjafton një arsyetim i shkruar në sistem. Në disa raste, kjo teknologji është përdorur për të ndjekur aktivistë apo për të hetuar çështje tepër të ndjeshme personale.
Edhe më shqetësues është fakti se këto të dhëna mund të ndahen mes agjencive të ndryshme, duke krijuar një rrjet survejimi që shtrihet përtej kontrollit lokal. Kritikët paralajmërojnë se kur informacioni mbi lëvizjet e qytetarëve bie në duart e shumë aktorëve, potenciali për abuzim bëhet sistemik, jo më rastësor.
Kompania mbrohet duke thënë se teknologjia e saj përdoret sipas rregullave të vendosura nga autoritetet dhe se qëllimi është vetëm rritja e sigurisë. Por realiteti në terren tregon se rregullat nuk mjaftojnë gjithmonë — sidomos kur kontrolli dhe përgjegjësia janë të dobëta.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja që duhet të bëjë çdo qytetar shqiptar. Nëse në një vend si SHBA, me mekanizma të konsoliduar kontrolli dhe institucione funksionale, ndodhin këto abuzime, çfarë mund të ndodhë në një kontekst si Shqipëria?
Projektet e tipit “Smart City”, që synojnë të shtojnë survejimin dhe monitorimin në emër të sigurisë, mund të jenë një hap përpara. Por në praktikë, rreziku është që ato të kthehen në mjete presioni, ndjekjeje apo kontrolli selektiv — sidomos në një realitet ku besimi tek institucionet dhe integriteti i strukturave ligjzbatuese shpesh vihet në dyshim.
Dilema nuk është teknologjia vetë, por kush e kontrollon atë — dhe sa i kontrolluar është ai që ka kontrollin.
Një qytet “inteligjent” pa garanci të forta për liritë individuale mund të kthehet shumë shpejt në diçka tjetër: një qytet që sheh gjithçka, por nuk jep asnjë siguri për qytetarët e tij.
(Burimi: The Guardian)
